X
تبلیغات
آسيب شناسي اجتماعي - social pathology
به نام خداوند بخشنده و مهربان اينجانب سعيد باقري نژاد بسابي ورود بازديد كنندگان محترم را به اين وب سايت گرامي داشته و اميدوارم مطالب ارائه شده براي شما عزيزان مفيد و موثر واقع گردد . خواهشمند است با ارائه نظرات خود اينجانب را در ارائه هر چه بهتر مطالب سايت ياري نمائيد . با كمال تشكر و احترام

آسيب شناسي اجتماعي - social pathology
آسيب شناسي اجتماعي گرايش پيشگيري از اعتياد به مواد مخدر (سنتي ، صنعتي) 
بسم ا... الرحمن الرحيم با سلام و احترام به بازديد كنندگان محترم ، این سايت به معرفي آسيبهاي اجتماعي علي الخصوص مسئله اعتياد و راهكارهاي پيشگيري و مباحث روان شناسي و جامعه شناسي مرتبط با آن پرداخته است . در اين راستا بازديد كنندگان محترم مي توانند ، مطالب و مقالات خود را در اين مقوله از طريق پست الكترونيكي اعلام شده و يا قسمت تماس با ما ارسال ، تا با نام خودشان در اين سايت درج گردد . ضمناً استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع مي باشد . سعيد باقري نژاد بسابي مدير سايت .

صفحه اصلی | عناوین مطالب | تماس با مدير | ديكشنري آنلاين | پروفایل مدير

تصاویر زیباسازی نایت اسکین
لينك هاي مفيد وب سايت

آسيب شناسي اجتماعي - پيشگيري از اعتياد-www.socialpathology90.com

آسيب شناسي اجتماعي - پيشگيري از اعتياد-www.socialpathology90.com

آسيب شناسي اجتماعي - پيشگيري از اعتياد-www.socialpathology90.com




لینک دوستان

تعريف جمعيت :‌

جمعيت به اجتماعي از افراد مقيم در يك مكان اطلاق مي شود اعم از اين كه اقامتشان مستمر باشد يا موقت در جمعيت شناسي معمولاً منظور از جمعيت تجمعي از افراد انسان كه در يك منطقه مثل روستا يا شهر به طور مستمر و معمولاً به شكل خانواده و خانوار زيست مي كنند گفته مي شود .

تعريف جمعيت شناسي :‌

علمي است كه ابعاد، تعداد ، ساختار و خصوصيات و تحول جمعيت ها را اصولاً با روش كمي و رياضي بررسي مي كند و امكان آگاهي و تحليل جمعيت را فراهم مي سازد .

تركيب جنسي : جمعيت كه از زن و مرد تشكيل ميگردد .

اهميت جمعيت شناسي :‌

مقدمه برنامه ريزي دقيق ومطلوب و خوب اطلاعات دقيق است عامل جمعيت در همه جا حضور و تاثير داشته و تمام مظاهر و شئون اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي با آن وابستگي دارد در كشور ما نيز عامل جمعيت در هر برنامه توسعه بيش از برنامه توسعه قبلي در استقرار و تعيين معيارها بايد در نظر باشد .

تركيب نسبي :

هر جمعيتي تشكيل مي شود از نوزاد تا پيرمرد لذا هر جمعيتي را مي توان در سنين مختلف طبقه بندي كرد مثلاً از 5 تا 10 سال 10تا 15 و ...

به نموداري كه تركيب جمعيت و تركيب جنسي جمعيت را نشان مي دهد هرم نسبي جمعيت گويند .

از هرم نسبي مي توان تشخيص داد كه جامعه بيشتر جوان يا پير هستند و ...

در هرگروه سني مي توان نسبت دختر و پسر را علاوه بر گروه سني تشخيص داد

موضوعات جمعيت شناسي :‌

اشتغال ،‌تركيب جنسي ، تركيب سني ، رشد جمعيت ،‌ازدواج ، ميزان سواد ، مسكن ،‌پراكندگي جمعيت ، اقليت هاي جمعيت شناسي و مسائل مربوط به آن ، سطح بهداشت و بيماريهاي رايج آن ، آموزش جمعيتي و ...

شاغل : كسي است كه چند ساعت از روز را كار كند و حقوق مي گيرد و ماليات مي پردازد .

رشد جمعيت :‌ كه به صورت ميزان مواليد و ميزان مرگ و مير است كه تفاوت آن در يكسال رشد جمعيت را مشخص مي كند كه به صورت درصد نمايش داده مي شود .

مهاجرت :‌مي تواند در رشد جمعيت نقش داشته باشد مهاجرت به انواع داخلي ( شهر به روستا) مهاجرت فصلي (‌كارگراني كه در فصل خاصي براي كار مهاجرت مي كنند ) مهاجرت خارج به داخل يا برعكس (‌مهاجرت افغان ها )‌، مهاجرت اجباري (‌سپاهپوستان آمريكايي كه از كشورشان رانده مي شوند )

تا سال 1340 جمعيت روستا 80% و جمعيت شهر 20% بوده

در سال 1350 جمعيت روستا 50% و جمعيت شهر 50%

از آن سال به بعد جمعيت روستا 20% و جمعيت شهر 80%

سواد :‌ در بعضي جاها هركس كه خواندن و نوشتن بلد باشد با سواد است و در كشور توسعه يافته با سواد به كسي گفته مي شود كه به يكي از زبانهاي دنيا مسلط باشد و بتواند ارتباط برقرار كند مثل كامپيوتر

در اسلام علاوه بر عدالت كلمه قسط اسلامي بكار برده شده است قسط اسلامي يعني استفاده از هر چيز در جاي خودش

تراكم نسبي : هرگاه جمعيت كشور را بر وسعت آن تقسيم كنيم حاصل آن تراكم نسبي است كه نشان دهنده آن است كه در هر كيلومتر مربع چند نفر زندگي مي كنند .

واحه :‌ آبادي است كه علت بوجود آمدن آن آبهاي زيرزميني است

اقليت هاي جمعيت شناسي به صورت اجتماعي ، فرهنگي ، مذهبي ، قومي ، زباني ، نژادي و فقر مي باشد .

قلمرو جمعيت شناسي :

1-اطلاعات مربوط به ما قبل تاريخ  : اين اطلاعات بيشتر مبني بر تحقيقات ، حفاري ها ‌، مشاهده بقاياي اجساد انساني مبتني است و در اين مورد پژوهش هاي طبي ، شيميايي و فيزيكي از قبيل كربن 14 و نسج شناسي ديرينه اي مي توان قدمت آن را تشخيص بدهند تا حدي ميزان عمر متوسط ، سرعت توالد و تناسل و اشكال اوليه خانواده و زوج و انواع تجمعات را نزد انسانهاي قبل از تاريخ روشن كند اين مباحث در علم جمعيت شناسي به پژوهشهاي ديرينه شناسي جمعيت موسوم است .

2- اطلاعات جمعيت تاريخي تا قبل از اولين سرشماري عمومي جمعيت  : در اين قسمت بيشتر اطلاعات و ياداشتها و آثار مورخان و جغرافي دانان و اسناد و دفاتر ناحيه اي ثبت وقايع و حوادث جمعيتي مانند ولادت ، ازدواج ، فوت ، مهاجرت و وقايعي كه در ارتباط با جمعيت به طور موثر بوده است مانند بيماري وبا ،‌زلزله ،‌سيل ، طاعون و ... استوار است در نتيجه اين آگاهي ها بيشتر بر تخمين و ارزيابي در قلمرو زمانهاي كوتاه و محدوده هاي جغرافيايي كوچك مبتني است .

3- اطلاعات و آمار جمعيتي منتج از اولين سرشماري عمومي جمعيت تا زمان حال  : با اجراي سرشماري هاي جديد هر سال بر ميزان اين اطلاعات افزوده مي شود بخصوص با اجراي بررسي هاي موردي و نمونه اي اين اطلاعات متراكم تر و غني تر مي گردد همزمان با اين سرشماري ها و بررسي ها سازمان ثبت احوال گسترش يافته و ارتقاي ميزان درستي اطلاعات جمعيتي كمك مي رساند .

4- اطلاعات جمعيتي آينده نگر  : در اين قسمت با توجه به موجود بودن اطلاعات متراكم و متنوع منتج از سرشماري ها و بررسي ها و آمار ثبت احوال و نيز در نتيجه پيشترفت متون ، پيش بيني جمعيت در كوتاه مدت و ميان مدت و بلند مدت مي توان تعداد و ساختار جمعيت را در آينده محاسبه كنيم و از اين راه به تحقق برنامه هاي توسعه اجتماعي و اقتصادي آينده كمك نمائيم .

قلمرو مكاني جمعيت شناسي

قلمرو جمعيت از ديدگاه مكاني و تقسيمات جغرافيايي نيز داراي تنوع است ابتدا توجه به جمعيت كل كشور ، استان و سپس توجه به جمعيت در كل مناطق شهري و روستايي و بالاخره آگاهي به جمعيت و ساختمان آن در يك شهر يا روستاي معين و يا منطقه اي از كشور قابل ذكر است . براي طرح ريزي توسعه ناحيه اي اطلاعات جمعيتي منطقه اي بسيار لازم است و ويژگي هاي جمعيتي هر ناحيه استان و پايه طرح ريزي توسعه اجتماعي اقتصادي در آن ناحيه است .

ويژگي هاي كمي جمعيتي كه ممكن است از ناحيه اي به ناحيه ديگر متفاوت باشد عبارت است از سن ، جنس ، وضع زناشويي ، مهاجرت ، سواد و آموزش ،‌مسكن ، فعاليت اقتصادي ، بهداشت

نهادها و سازمانهاي موجود در ناحيه از قبيل مدرسه ، بيمارستان ، شبكه راههاي ارتباطي ، پست تلفن ، بانك مراكز فرهنگي ،‌مركز مذهبي ، اماكن مقدس ، دادگستري ، دارائي و ...

پوشش جمعيتي نهادها ميزان مراجعات مردم و سطح رضايت آنان از عملكرد نهادها جهت پيش بيني نيازهاي آينده جمعيت و سرانجام دو مسئله مهم امروز در جهان يعني انرژي ( نفت و گاز )‌و آب كه در مقابل ذخاير و امكانات محدود آنها جمعيت رو به افزايش جهان دور نماي دراز مدت نگران كننده اي را بوجود مي آورد .

قلمرو موضوعي جمعيت

مسكن يعني موضوع سكونت ، بهداشت و درمان همچنين اشتغال و فعاليت اقتصادي از مهمترين موضوعات جمعيت محسوب مي شوند و به طور كلي در مباحث اجتماعي و اقتصادي عامل جمعيت ركن اساسي به حساب مي آيند .

سابقه توجه به مسئله جمعيت

عامل جمعيت در بيشتر كشورها از ديدگاههاي متفاوت از زمانهاي قديم مورد توجه بوده بخصوص در مسائل مربوط به بسيج سربازان و لشگريان براي جنگ هايي كه در پيش رو داشته اند و همچنين اخذ ماليات براي پرنمودن خزانه و تعيين تعداد و اتباع به جمعيت توجه مي شده است براي مثال در يونان باستان براي شهرهاي يونان (‌سيته )‌اندازه معيني از لحاظ تعداد در جمعيت تعيين گرديده بود كه رقم مطلوب و مناسب آن مساوي با 5040 نفر در نظر گرفته مي شد كه اين عدد حاصل 5040=7*6*5*4*3*2*1 مي باشد كه اين حد امروزه زمان حاضر برابر با 500000 نفر است در سفرنامه ناصر خسرو و چند كتاب ديگر در ايران نيز موضوع جمعيت مناطق و شهرها و عامل جمعيت مورد توجه بوده است و به طور كلي در كشورهاي مختلف در طول تاريخ عامل جمعيت يكي از اركان مهم قدرت نظامي سياسي و اقتصادي بوده است .

وقايع جمعيتي مانند تولد ، مرگ ، و ازدواج نيز با اهميت تلقي مي شود و در اروپا بوسيله مقامات كليسا مورد نظارت قرار مي گرفت .

توجه به مسائل جمعيت در ايران و برگزاري سرشماري ها و آمار گيري هاي جمعيتي :

در سالهاي 1318 -1319 و 1320 هجري شمسي قبل از اشغال ايران بوسيله قواي متفقين تعداد 35 شهر مورد شمارش جمعيت واقع شد و پس از پايان جنگ در سالهاي 1335-1345-1355-1365-1370 و بالاخره 1375 و 1385 سرشماري هاي كامل و علمي جمعيت جمعاً هفت سرشماري انجام گرفت و در سالهاي 1388-1342-1343-1347-1350-1352-1355-1371-1372 و 1373 نيز نمونه گيري هاي دقيق جمعيتي ابتدا توسط آمار عمومي كشور و سپس توسط مركز آمار ايران بعمل آمد بررسي ها و آمارگيري هاي جمعيتي متنوع ديگري نيز مركز آمار ايران و سازمانها و وزارت خانه ها مانند وزارت بهداشت و درمان ، كار و امور اجتماعي ، بانك مركزي ، دانشگاهها و ... به طور منظم انجام داده اند در ضمن سازمان ثبت احوال كشور از سال 1298 هجري شمسي با توسعه تدريجي و بهبود روش ثبت وقايع جمعيتي و افزايش دامنه فراگيري آنها در سال آمارهاي با ارزشي منتشر مي كند كه مكمل داده هاي سرشماري است .

نگاه اجمالي به نظريه هاي جمعيتي  :

عامل جمعيت از زمانهاي قديم مورد توجه سياست مداران ، دانشمندان ، صاحب نظران اقتصادي اجتماعي و فلسفي بوده است و مذاهب و اديان نيز در اين مورد نيز داراي موضع كم و بيش روشني هستند عده اي از متفكران با افزايش جمعيت موافق بوده و آن را عامل پيشرفت اقتصادي و مولد ثروت مي دانستند . گروهي ديگر افزايش جمعيت را باعث فقر و تنزل سطح رفاه دانسته و مخالف آن بوده اند . عده اي نيز از ثبات تعداد جمعيت طرفداري نموده . منطقي ترين برداشت را طرفداران نظريه حد متناسب جمعيت ابراز داشته اند مبني بر اينكه بايد تناسب و هماهنگي بين تعداد جمعيت و امكانات و تسهيلات زيستي وجود داشته باشد هم اكنون به اختصار هر يك از اين برداشتها و تفكرات را مورد بررسي قرار              مي دهيم .

 

گروه اول : طرفداران نظريه افزايش جمعيت

براساس اين نظريه كره زمين به طور نامحدود داراي امكانات و منابع لازم جمعيت حيات و رفاه انساني است و نبايد از اين بابت بيم و هراسي به خود راه دهيم در دين يهود پيروان اين دين به افزايش جمعيت و پراكندگي شدن در سراسر جهان تشويق مي شوند در دين زرتشت ازدواج همگاني و داشتن فرزندان نيك و نيك پرورش و آموزش داده شده جزء مفاخر به شمار مي رفته است . پرودود مورد يوناني مي گويد در ايران باستان ايرانيان به داشتن فرزندان بيشتر تمايل داشتند و شاهان به خانوادهايي كه بيشترين تعداد فرزند بخصوص پسر هداياي ارسال مي كردند . دين مسيح هم علي رغم خودداري كشيشان كاتوليك از زناشويي به طور كلي ازدواج و افزايش جمعيت را سفارش مي كند . دين اسلام نيز با افزايش جمعيت موافقت و بويژه با فرزندكشي به جهت بيم فقر و تنگدستي مباره كرده و آن را گناهي بزرگ مي داند در مورد تشويق به ازدواج و باروري در قرآن مجيد ايه 32 از سوره نور آمده است : بي همسران خود را و همچنين غلامان ، كنيزان البته كنيزان درست كارتان را همسر دهيد اگر تنگ دستيد . در آيه 233 سوره بقره طول زماني شيرخواري اطفال توسط مادران دو سال تمام تعيين گرديده است و پدر مكلفت به تامين خوراك و پوشاك براي مادر طفل شده است در همين آيه ذكر شده هيچ كس را تكليف نكنند مگر به قدر طاقت او و مادر نبايد در نگهداري فرزند به زيان افتد و پدر نبايد بيش از حد متعارف براي كودك متضرر شود . طول زمان شيرخورگي و همچنين احتراز از به زيان افتادن پدر و مادر به خاطر كودك بيانگر فاصله گذاري بين حاملگي ها نوعي تنظيم خانواده و كنترل باروري است از ديگر معتقدان به افزايش جمعيت مدافعان مكتب سوداگري يا مركان تلسيم (تجارت پيشگي ) مي باشند كه معتقدند افزايش جمعيت موجب و همچنين سرچشمه نيروي اقتصادي ، سياسي و نظامي است و تراكم و تعداد ضعيف جمعيت افراد را به آسان زيستي و تنبلي سوق مي دهد اما تراكم و تعداد زياد جمعيت ممكن است باعث كمبود ارزاق و امكانات زيستي گردد انسان را به كار بيشتر و رقابت و توليد رو به افزايش وا مي دارد .

ويزيوكرادها ( طرفداران توليد ثروت از طريق كشاورزي ) نظريه اي شبيه سوداگران دارند و بر اين باورند كه منشاء ثروت عبارتند از زمين ، انسان ، كار و كشاورزي . در ايران باستان و امپراطوري رم جمعيت زياد معادل داشتن ارتشي عظيم تلقي مي شده و به وسعت سرزمين و عظمت كشور كمك مي كرده است . در سالهاي 1920 و 1930 ميلادي حكومت موسوليني در ايتاليا و در آلمان حكومت هيتلر زناشويي و ازدياد نسل مورد تشويق بسيار قرار مي گرفت تا وسيله ي برتري سياسي ، نظامي ، اقتصادي اين دو كشور قرار گيرد . در سالهاي 1950 و 1960 نيز دو اقتصاد دان به نامهاي فرانسوا پيرو و والت روستو عامل جمعيت و سرعت افزايش آن را باعث تحرك و پويايي اقتصادي و توليد ثروت دانسته اند و قرنها نظريه افزايش جمعيت رواج داشته .

گروه دوم : مخالفان افزايش جمعيت

اين دسته از متفكران مسائل جمعيتي معتقدند كه افزايش جمعيت به تدريج به فقر و تنزل سطح زندگي خانواده و جامعه مي انجامد بنابراين بايد با بكار بستن راههاي مختلف از اين افزايش جلوگيري كرد علاوه بر افلاطون و ارسطو كه بر الگوي دربهاي بسته دولت شهرهاي يوناني با جمعيت محدود تاكيد داشتند عده اي از صوفيان نيز زناشوئي و توالد و تناسل را مانع قطع وابستگي و علاقه به جهان مادي مي پنداشتند از جمله اين افراد كه مخالف افزايش جمعيت و توليد نسل بودند ثنايي متفكر شاعر عارف و از پيش رويان صوفي در قرن پنجم هجري شمسي است كه مسئوليت خانوادگي را مانع تمركز انديشه براي خودشناسي مي داند در پايان قرن 18 ميلادي ظهرو رابرت مالتوس كشيش انگليسي و اشاعه افكار بدبينانه او نسبت به موضوع افزايش جمعيت پديده مهمي بود كه در مسير تفكرات جمعيتي پيش آمده او پس از سالها در مسائل جمعيتي تفكر و پژوهش نمود در سال 1823 كتابي در زمينه اصول تحولات جمعيتي در رابطه با سعادت و بهروزي جوامع انساني انتشار داد در اين كتاب او بر اين موضوع تكيه دارد كه افزايش جمعيت تابع تصاعد هندسي ( 2-4-8-16) و افزايش مواد غذايي و ارزاق تابع تصاعد حسابي يا عددي ( 5-4-3-2-1) در نتيجه پس از مدت زمان معيني بشريت دچار قحطي و فقر مي گردد مالتوس اين دورنماي بسيار سياه و ياس آور را كه ترسيم كرده بود در مقابلش راه حلي ارائه كرد كه مهمترين آن تجرد و خودداري از ازدواج به طور موقت و در موارد لزوم به طور مستمر و دائم

نظريه نئومالتوسيانيسسم (جديد)

پيروان اين نظريه ضمن موافقت نسبي با نظريه مالتوس تجرد موقت و يا دائمي را نپذيرفتندو در مقابل پيشنهاد كردند كه ضمن زندگي زناشوئي باروري و حاملگي كنترل شود بدون آن كه راههاي آن را ارائه دهند بدينوسيله جمعيت در نتيجه تقليل زاد و ولد كاهش يابد .

گروه سوم : طرفداران جمعيت با تعداد ثابت

متفكران و وابستگان به اين نظريه مي گويند زماني كه جمعيت به حد مطلوب رسيد بايد آن را در همان تعداد نگه داشت حال اين حد مطلوب چقدر است و چه ارتباطي با امكانات زيستي دارد مشخص نيست ديگر آن كه اگر جمعيت كشوري پائين تر از اين حد مطلوب و يا بالاتر از آن باشد چه بايد كرد اگر از حد مطلوب بالاتر است آيا بايد پائين آورده شود ( در چه زماني و با چه وسايلي ) و اگر از حد مطلوب پائين تر است آيا بايد بالاتر برود بازهم در چه زماني و با چه وسايلي ملاحظه مي كنيد كه سه مشكل و سه مسئله در اين زمينه وجود دارد .

1- حد مطلوب و كافي در دراز مدت چيست .

2- موضوع كاهش جمعيت اگر بيش از حد مطلوب باشد

3- موضوع افزايش جمعيت اگر كمتر از حد مطلوب باشد .

از متفكران اين گروده دو دانشمند جمعيت شناس به نامهاي جان استوارت ميل انگليسي و لئونارد سيسموندي سوئيسي از همه شاخص ترند .

گروه چهارم : ‌پيروان نظريه حد متناسب جمعيت

كه اساس تفكرات و برنامه هاي امروز جمعيتي را تشكيل مي دهد در حقيقت بر اين اصل استوار است كه رابطه جمعيت و امكانات زيستي يك مفهوم ثابت و ايستا نيست بلكه بسته به امكانات و توزيع جغرافيايي و تغيير پذيري و قابليت تطبيق اين امكانات تغيير و تحول مي يابد بدين نحو كه اگر جمعيتي در شرايط امروز با تعداد و توزيع خاص آن متناسب تلقي شود ممكن است در زمان و شرايط ديگر متناسب نباشد و مستلزم تغيير و تطبيق گردد بدين ترتيب جنبه پويايي مفهوم حد متناسب جمعيت درك مي شود .

در شرايط امروز جهان كه مرگ و مير رو به تنزل وكاهش مي رود و تعداد قابل توجهي از كشورهاي در حال توسعه موفق به كنترل نسبي سرعت زاد و ولد در جوامع خود گرديده اند تعيين حد متناسب جمعيت براي مدت معين از داده هاي روشن تر و قطعي تري كمك مي گيرد بخصوص كه با انجام سرشماري ها و آمارگيري ها به طور تقريب تمامي داده هاي لازم براي بهينه كردن روابط اقتصادي جمعيتي آماده است و براي شناخت موقعيت آينده نيز داده هاي مذبور كافي است از پيشروان بزرگ نظريه حد متناسب جمعيت آلفرد سووي مي باشد .

 

 

 

فصل دوم – ساختار و حالت جمعيت و انواع توزيع آن

توزيع جمعيت بر حسب جنس :

جمعيت از جنس زن و مرد تشكيل مي شود معمولاً در هنگام تولد نسبت مواليد پسر به مواليد دختر مساوي 05/1 ميباشد يعني در بدو تولد در مقابل هر 100 نوزاد دختر 105 نوزاد پسر به دنيا مي آيد ليكن اين نسبت هميشه مساوي 05/1 نيست و تفاوت هاي ناچيزي در زمان و مكان از اين لحاظ به چشم مي خورد .

نسبت مواليد پسر به مواليد دختر را در اصطلاح جمعيت شناسي نسبت جنسي در هنگام تولد مي نامند و اين نسبت جنسي بدين گونه محاسه مي شود .

= نسبت جنسي در هنگام تولد

گاهي نسبت جنسي در بعضي از گروههاي سني نامنظم و همراه با بالا و پائين شدن شديد مشاهده مي شود مثلاً در سال 1345 در مقايسه نسبت جنسي جمعيت در ايران در گروه سني 10 تا 14 دختران به دليل ازدواج هاي زودرس و قبل از سن قانوني ازدواج باعث عدم اظهار تعدادي از دختران ازدواج كرده در اين سنين و در نتيجه بالا رفتن نسبت سني در گروه 10 تا 14 نسبت به پسران مي باشد و يا با شروع سنين نظام وظيفه اجباري احتمالاً تعدادي از مردان جوان كمتر از بيست سال و تا حدود 25 تا 29 سال به منظور احتراز از جلب در صفوف نظام وظيفه و ارتش باعث پائين آمدن نسبت جنسي شده است .

توزيع جمعيت بر حسب سن :

نوع سني كه در علم جمعيت شناسي اغلب اوقات با آن سر و كار داريم سن مداوم است و آن سني است كه بين دو سن سالروزي اطلاق مي شود در حقيقت به طول زمان بين دو سن سالروزي

مثلاً اگر كسي 3 ماه قبل يا 11 ماه قبل به بيستمين سالروز تولد خود نائل شده باشد در هر صورت 20 ساله محسوب ميگردد و در بررسي هاي جمعيتي به طور خلاصه سن او را 20 سال به حساب مي آورد نوع ديگرسن ، سن درست است و آن سني است كه شخص در تاريخ معين به آن نائل مي گردد سن درست هر سال فقط يك بار و آن هم فقط در تاريخ سالروز تولد مصداق مي يابد در حقيقت سن درست در يك تاريخ و لحظه معين مصداق مي يابد در حالي كه سن مداوم به مدت يكسال از سالروزي تا سالروز بعدي به طور مداوم ادامه مي يابد.

نسبت بستگي :

شاخص ديگري كه وضع ساختمان و توزيع سني را نشان مي دهد نسبت بستگي است و آن نسبت افراد خارج از سن فعاليت به افراد واقع در سن فعاليت است براساس اين تعريف جمعيت را به 3 گروه بزرگ سني تقسيم كرده و درصد افراد را در هر يك از 3 گروه محاسبه مي نمايند و براساس ارتباط اين درصدها نسبت بستگي را بدست مي آورند . اين 3 گروه بزرگ سني عبارتند از 0 تا 14 خارج از سن فعاليت ، 15 تا 64 واقع در سن فعاليت و 65 به بالا خارج از سن فعاليت

( به بالا 65) + (14 تا 0)

                                                                                                                            (15 تا 64)

هرم نسبي جمعيت :

براي نمايش هندسي توزيع جمعيت بر حسب سن نموداري تدوين مي شود كه بنام هرم سني معروف است اين هرم داراي دو محور است محور عمودي كه اختصاص به سن دارد و محور افقي كه اختصاص به تعداد افراد در هر يك از دو جنس را دارد بدين ترتيب هر قدر از پائين هرم به طرف بالا برويم به سنين بالاتر مي رسيم و ضمناً ازتعداد افراد در اين سنين نزد زنان و مردان كاسته مي شود و نمودار رفته رفته شكل يك هرم به خود مي گيرد .

توزيع جمعيت برحسب شهر و روستا

جمعيت  هر كشور در سطح آن كشور پخش و توزيع گرديده است براي سنجش اين توزيع و تغييرات ناحيه اي ان تراكم جمعيت را در سطحي معين حساب مي كنند ابتدا تراكم حسابي مورد نظر است اين تراكم عبارت است از حاصل تقسيم جمعيت بر مساحت كل كشور به كيلومتر مربع اين ميزان تراكم نشان مي دهد كه در هر كيلومتر مربع از مساحت كشور به طور متوسط چند نفر زندگي مي كنند اما با وجود رواح محاسبه اين شاخص اين نوع ميزان تراكم داراي دقت كامل نيست زيرا تمامي اراضي يا زمينهاي يك مملكت لزوماً زير كشت و قابل كشت نيست بهتر است بدانيم در هر واحد زيركشت چند نفر زندگي مي كنند بدين منظور جمعيت را به مساحت اراضي زير كشت و زير آيش تقسيم مي كنند واحد سطح در اين مورد هكتار است و حاصل را ميزان تراكم زيستي مي نامند .

جنبه ديگر توزيع جغرافياي جمعيت تفكيك آن است برحسب جمعيت شهر نشين و روستا نشين است براي اين كه يك محل تجمع شهر تلقي گردد بايد اين محل داراي حداقلي از جمعيت باشد در ايران حداقل تا سال 1365 در كشور ما نقاط داراي 5 هزار نفر بيشتر شهر محسوب مي شده و نقاط داراي كمتر از 5 هزار نفر روستا بحساب مي آمده اند از سال 1365 به بعد در ايران نقاط كمتر از 5 هزار نفر هم كه داراي شهرداري باشند در سرشماري ها شهر محسوب گرديده . در ضمن تمام نقاط داراي كمتر از 5 هزار نفر نمي توانند روستا بحساب آيند زيرا برخي از آنها آنقدر كم جمعيت اند ( تجمعات زير 100 يا 50 نفر )‌ كه آنها را بايد آبادي كوچك ناميد تا يك روستا براساس اين تعاريف نسبت جمعيت ساكن در شهرها به كل جمعيت كشور ميزان شهرنشيني را بدست مي دهد .

ميزان شهر نشيني =

برعكس جمعيت روستا نشين تقسيم بر كل جمعيت كشور ميزان روستا نشين است .

توزيع جمعيت برحسب بخش زناشوئي

جمعيتي كه در سنين قانون ازدواج و سنين بعد از آن قرار دارند بر حسب وضع و موقعيت زناشويي قابل توزيع است وضع زناشويي هر فرد از اين جمعيت در هنگام سرشماري و آمار گيري معمولاً در يكي از چهار حالت زير ممكن است قرار بگيرد .

1- هنوز ازدواج نكرده      2) همسردار        3) بي همسر در نتيجه فوت همسر  

4) بي همسر در نتيجه طلاق كه اين چهار وضع براي هر يك از دو جنس قابل تفكيك است .

توزيع جمعيت بر حسب فعاليت و شغل :

جمعيت واقع در سن قانوني كار و سنين بالاتر ( تا سن بازنشستگي ) جمعيت بالقوه فعال است كه از اين جمعيت عده اي از آنها اكثراً كمتر از 100% داراي شغل هستند جمعيت شاغل را شامل مي شود .

شاغل : كسي است كه شغل و حرفه اي دارد و به طور عمده ساعاتي را در هفته يا در ماه و به اين شغل و حرفه مي پردازد و مزد و حقوقي بابت كار در اين شغل دريافت مي كند .

يك شغل ممكن است در رشته هاي متفاوت فعاليت اقتصادي اعمال شود مثلاً‌يك مهندس برق ممكن است شغل مهندسي خود را در يك كارخانه برق انجام دهد و يا در رشته تاسيسات كشاورزي و يا در قسمت برق يك تئاتر بدين ترتيب يك شغل مي تواند در رشته هاي متفاوت فعاليت شغلي كاربرد داشته باشد . صاحب يك شغل داراي موقعيت شغلي معيني است كه معمولاً در يكي از اين عناوين قابل طبقه بندي است .

1) كارفرما          2) كاركن مستقل           3) مستخدم دولت               4) مزد و حقوق بگير بخش خصوصي

5) كاركن فاميل    6) كارآموز

رشته هاي فعاليت عمده كه در سرشماري ها براي طبقه شاغلان بكار مي رود عبارتند از :‌

1) كشاورزي ، جنگل باني ، شكار و ماهيگيري 2) استخراج معدن و استخراج سنگ  3) توليدات صنعتي 4) ساختمان 5) برق ، گاز ، آب و سرويس هاي بهداشتي 6) بازرگاني ( كلي و جزئي و داخلي و خارجي ) 7) حمل و نقل ، انبارداري و ارتباطات 8) خدمات براي آسان تر شدن مطالعه و مقايسه رشته هاي فعاليت اقتصادي

سه بخش عمده فعاليت اقتصادي مورد نظر قرار مي گيرد : كشاورزي ، صنعت و خدمات

طبقه بندي مشاغل عمده در سرشماري ها به قرار زير است

1) كاركنان حرفه اي و فني و كاركنان وابسته 2) مديران و كارمندان اداري و اجرائي 3) كاركنان اداري و اجرايي 4) كاركنان در امور فروش 5) كاركنان در امور خدمات 6) كاركنان در امور كشاورزي و دامپروري ، جنگل ،‌ماهيگيري و شكار 7) كاركنان در امور توليد و استخراج و متصديان و كارگران وسايل حمل و نقل .

اين طبقه بندي ها در مورد شغل بوسيله دفتر بين الملل كار در ژنو انجام يافته و سالهاست كه در سرشماري ها مراعات شده و عمل گرديده است .

توزيع جمعيت بر حسب سواد و آموزش

جمعيت هفت سال به بالا از لحاظ وضع سواد و آموزش مي توان بر حسب جنس تفكيك كرد اين تفكيك نيز مانند ساير خصوصيات جمعيتي براساس گروههاي سني 5 ساله انجام مي گيرد در سرشماري هر كس كه به هر زبان قادر به خواندن و نوشتن باشد با سواد محسوب مي شود و اگر از عهده خواندن و نوشتن برنيايد بي سواد خوانده مي شود علاوه بر اين دو گروه عده محدودي ممكن است فقط قادر به خواندن باشند كه آنها را در جداول نتايج سرشماري نيمه باسواد مي خوانند جمعيت با سواد ممكن است به تفكيك سالهاي تحصيل مقاطع تحصيلي رشته و مدرك تحصيلي طبقه بندي شوند در كشورهاي در حال توسعه كه سازمان آموزشي و سواد آموزي عمومي آنان سابقه طولاني ندارد بزرگترين درصد باسواد در گروه سني 10 تا 14 ساله ها مشاهده مي شود .

توزيع جمعيت بر حسب وضع مهاجرت

تعريف مهاجرت : به جابجايي افراد از مكاني به مكان ديگر چه كوتاه مدت ، چه بلند مدت مهاجرت گويند .

كسي كه محل اقامت و محل تولدش با هم يكي نباشد به اعتبار محل اقامت درون كوچي و به اعتبار محل تولد برون كوچي انجام داده است بدين ترتيب ساكنان يك شهرستان و يا استان را مي توانيم برحسب اين كه متولد آن شهر ، شهرستان يا استان هستند يا نيستند طبقه بندي يا تفكيك كنيم اگر اين تفكيك براساس سن انجام گيرد ارتباط بين سن و تحرك مكاني و مسافت كوچ درجمعيت معلوم و محاسبه مي گردد . اين ارتباط اصولاً چنان است كه با بالا رفتن سن احتمال تحرك مكاني و كوچ بيشتر مي شود .

توزيع جمعيت بر حسب خانوادر و ابعاد و انواع آن

اكثر افراد جمعيت در واحدهاي اجتماعي ، اقتصادي و زيستي كه بنام خانوار يا خانواده معروف است گردهم زندگي مي كنند هر خانوار داراي تعدادي از افراد است كه به اين تعداد بعد خانواد مي گويند اين بعد از يك نفر شروع و تا 10 نفر بيشتر ممكن است برسد .

انواع خانوارهايي كه در سرشماري ها ملاك قرار مي گيرد بشرح زير است :

الف ) خانوارهاي معمولي :

1) زن و مرد ازدواج كرده بدون فرزند 2) پدر و مادر و فرزندان ازدواج نكرده 3) پدر و مادر و فرزندان ازدواج كرده بدون نوه 4) پدر و مادر و فرزندان ازدواج كرده با نوه 5) هر يك از انواع فوق بعلاوه ساير افراد 6) تك زيست ها

ب) خانوارهاي دسته جمعي :

مجموع افرادي كه به دليل داشتن هدف يا ويژگي هاي مشترك مانند انجام خدمت نظام وظيفه ، تحصيل ، بيماري رواني ، نگهداري سالمندان در يك موسسه از قبيل پادگان ، خوابگاه دانشجويي ، آسايشگاه رواني ،‌آسايشگاه سالمندان با هم زندگي مي كنند يك خانواده دسته جمعي محسوب مي شوند .

توزيع جمعيت و خانوار برحسب وضع سكونت :

يكي از نيازهاي اساسي در هر جامعه اي مسكن و سرپناه مي باشد كه انسان پس از فعاليت روزانه نياز دارد در آن استراحت كند به همين لحاظ مسكن ارتباط مستقيم و نزديكي با جمعيت و خانوار دارد . اولين سئوالي كه در زمينه مسكن مطرح مي شود در ارتباط با جمعيت اين است كه اعضاي يك خانوار چند اتاق در واحد مسكوني مورد سكونت در اختيار دارند . از اين جا رابطه بين تعداد اعضاي خانواد و تعداد اتاق در اختيار آنان بدست مي آيد بدين صورت كه تعداد كل اعضاي خانوارها تقسيم بر تعداد كل اتاقهاي در اختيار خانوارد ميانگين نفرات در اتاق را بدست مي دهد كه نشان مي دهد به طور متوسط در هر اتاق چند نفر ساكن هستند . علاوه بر اين موضوع وضع تصرف مسكن نيز از مسائل جمعيتي است ، معمولاً انواع تصرف مسكن بدين صورت طبقه بندي ميگردد :

1- ملكي ( عرصه و اعيان ) 2) ملكي (‌فقط اعيان )‌3) اجاره اي 4) فقط رهني 5) موقوفه 6) مجاني و بلاعوض

مصالح عمده بكار رفته در ساختمان نيز از موضوعات مورد بررسي درامر مسكن است معمولاً ساختمانها از لحاظ مصالح عمده بكار رفته بدين صورت طبقه بندي مي شوند :

بتن آرمه ، سنگ و آهن ، سنگ و چوب ، آجر و آهن ، آجر و چوب ، چوب ، چوب و خشت ، خشت و گل و انواع ديگر .

از نظر تأسيسات و تسهيلات موجود در مسكن نيز كه از ملاك هاي مهم رفاه و سطح بهداشت در خانوارهاي ساكن است در سرشماري ها بدين گونه تقسيم مي شود :

نوع آشپزخانه ( بهداشتي ، نيمه بهداشتي و غيربهداشتي ) ، نوع توالت ( بهداشتي ، نيمه بهداشتي و غيربهداشتي ) برق (‌ آب لوله كشي ، انواع ديگر دسترسي به آب )‌ ،‌ تلفن ، گاز

فصل سوم : تحول و پويايي جمعيت در زمان و مكان

در هر جمعيتي طي يكسال عده اي متولد مي شوند وعده اي مي ميرند علاوه بر اين دو واقعه ازدواج ، طلاق و مهاجرت را نيز به آنها افزود كه به همه اينها وقايع اصلي جمعيتي گويند . بنابر اين وقايع مهمي كه باعث افزايش ، كاهش و تغيير ساختمان و ساختار سني جمعيت مي شوند عبارتند از :

تولد و مرگ ، درون كوچي و برون كوچي كه اين عوامل اثرات و رابطه عددي آنها با رقم كل جمعيت بدين شكل نشان داده مي شود :

ΔP= +B-D+I-E
افزايش و يا كاهش جمعيت =ΔP

ميزان مواليد=B                           درون كوچي =I

ميزان مرگ و مير =D                   برون كوچي =E

اگر تعداد مواليد و درون كوچي بيش از مرگ و مير و برون كوچي باشد جمعيت افزايش مي يابد و در حالت عكس جمعيت رو به كاهش مي رود درعين حال كه هر يك از عوامل در جاي خود داراي اهميت خاص و روشهاي محاسبه و مقايسه خاص خود مي باشند .

اگر اين رقم را در 1000 ضرب كنيم تعداد مواليد در ازاي هر 1000 نفر جمعيت در سال بدست مي آيد .

باروري كه خود بر دو قسم است :‌

اول : ميزان باروري عمومي كه حاصل تقسيم مواليد يكسال بر همه زنان بين 15 تا 44 سالگي همان سال مي باشد

دوم :  باروري نكاهي كه در مخرج كسر فقط زنان داراي همسر را بحساب مي آورند.

مي توان ميزان باروري عمومي و ميزان باروري نكاهي را بر حسب سن نيز بدست آورد .

افزايش طبيعي و افزايش مطلق جمعيت :

اگر در جمعيت هيچ نوع از انواع مهاجرت اعم از درون كوچي و برون كوچي انجام نگيرد تغييرات تعداد جمعيت فقط در نتيجه دو عامل طبيعي مواليد و مرگ و مير است كه در اين صورت نتيجه اين تاثير را افزايش طبيعي جمعيت مي نامند كه طريقه محاسبه آن

افزايش مطلق : اگر علاوه بر ميزان مواليد و ميزان مرگ و مير دو عامل درون كوچي و برون كوچي را بحساب آوريم ميزان افزايش مطلق سالانه جمعيت بدست مي آيد كه بدين صورت محاسبه مي شود .

 

در صورت اين فرمول دو عامل افزايش دهنده تولد و درون كوچي و در قسمت دوم دو عامل مرگ و برون كوچي از يكديگر كسر گرديده بر مخرج يعني جمعيت تقسيم گرديد كه حاصل آن ميزان مطلق جمعيت است

ازدواج و طلاق :

اين دو واقعه مهم از لحاظ تغيير موقعيت خانوادگي و نكاهي افراد و هم از لحاظ باروري و توالد و تناسل يعني بقاي نسل داراي اهميت است در حقيقت ازدواج آغازگر باروري و منشاء توالد است . اكثريت قريب به اتفاق ازدواج ها در مورد زنان در دوران بلوغ تا يائسگي انجام مي گيرد .

الف ) ازدواج : براي محاسبه ميزان ازدواج در يك كشور تعداد ازدواج هاي يكسال را به جمعيت ميانه همان سال تقسيم مي كنند

دو شاخص سرعت ازدواج و عموميت ازدواج نيز علاوه بر ميزان ازدواج قابل بررسي است سرعت ازدواج را با مطالعه مقايسه اي درصد ازدواج كرده ها در دو گروه سني 15 تا 19 ساله ها و 20 تا 24 ساله ها نزد مردان و زنان كه در جداول نتايج سرشماري منتشر مي گردد بررسي مي كنند

هر چقدر رشد اين درصد از گروه سني اول به دوم سريعتر باشد سرعت ازدواج بيشتر است عموميت ازدواج را معمولاً با بررسي درصد ازدواج نكرده ها در گروه 45 تا 49 ساله ها نزد مردان و زنان مطالعه مي كنند . هر قدر درصد افرادي كه مجرد ماندند بيشتر باشد عموميت ازدواج در جمعيت مورد بررسي كمتر و ضعيف تر است . معمولاً از گروه سني 45 تا 50 به بعد مردان و زنان ازدواج كرده افزايش محسوسي نمي يابد و تقريباً ثابت مي ماند به همين دليل اين گروه سني و حداكثر گروه سني بعدي يعني 50 تا 54 را سنين تجرد قطعي مي نامند .

ميزان ازدواج بر حسب سن :

شاخص ديگري كه در امر ازدواج قابل مطالعه است ميزان ازدواج بر حسب سن است كه عبارت است از حاصل تقسيم تعداد ازدواج هاي واقع شده طي يكسال معين و در يك سن معين به تعداد كل افراد واقع در همين سن به همان سال .

ب ) طلاق 

ميزان طلاق :‌ اولين شاخص بررسي طلاق ميزان آن است كه عبارت است از حاصل تقسيم تعداد طلاق هاي يكسال بر جمعيت ميانه همان سال كه باز اگر اين ميزان را در 1000 ضرب كنيم تعداد طلاق براي هزار نفر جمعيت بدست مي آيد .

شاخص ديگر در طلاق سن متوسط طلاق است و آن سن متوسط مردان و نزاني است كه براي آن طي يكسال معين طلاق واقع شده است . مسائل طلاق شاخص ديگري است كه مي توان طول متوسط سالهاي زناشويي مختوم به طلاق را هر سال محاسبه كرد . روش محاسبه عبارت است از حاصل تقسيم تعداد كل سالهاي زناشويي مختوم به طلاق براي طلاقهاي واقع شده در طي يكسال معين به تعداد طلاق هاي همان سال .

مهاجرت :‌

ميزان مهاجرات را مي توان از داده هاي سرشماري بدست آورد بدين ترتيب كه هر منطقه طي مدت معيني ( يكسال ، پنج سال  يا ده سال و .... )‌عده اي مهاجر از نقاط ديگر پذيرفتند (   ) و عده اي مهاجر از آن منطقه به نقاط ديگر رفتند ) E ) اگر در اين منطقه تا زمان سرشماري مهاجرپذيري يعني درون كوچي بيشتر از مهاجر فرستي ( برون كوچي ) باشد در اين صورت  >Eدر اين صورت اين منطقه از لحاظ مهاجرت داراي ترازنامه مثبت است و اگر برعكسE>   باشد داراي ترازنامه منفي است .

سرعت مهاجرت :‌

حال براي اين كه ميزان و سرعت مهاجرت را در اين منطقه تا زمان سرشماري حساب كنيم ضروري است تفاوت بين درون كوچي به اين منطقه را I با برون كوچي E حساب كرده و اين رقم تفاضل را كه گاهي ممكن است صفر باشد به جمعيت منطقه هنگام سرشماري تقسيم مي نمائيم ميزان و سرعت مهاجرت بدست مي آيد .

اگر درون كوچي بيش از برون كوچي باشد علامت جبري ميزان مثبت و در صورت عكس علامت جبري آن منفي است .

 

فصل 4 : سازمانها و منابع اطلاعات و آمارهاي جمعيتي

1) ثبت احوال : سازمان ثبت احوال مسئول جمع آوري و ثبت جاري و مستمر وقايع جمعيتي به ويژه مواليد و مرگ است . علاوه بر اين دو واقعه ازدواج و طلاع نيز در شناسنامه ثبت مي گردد . هر يك از اين چهار واقعه داراي مشخصاتي است كه مشخصات آن نيز در شناسنامه مشهود است كه ما به اختصار به آنها مي پردازيم :

الف) تولد : سن مادر و پدر در هنگام تولد نوزاد ، وضع سواد مادر و پدر ، محل تولد مادر و پدر ، وضع اشتغال زوجين ، تعداد زايمانهاي زوجه ، فاصله با زايمان قبلي در صورتي كه مادر بيش از يك زايمان داشته باشد ، فاصله تاريخ زايمان با تاريخ ازدواج در صورتي كه زايمان اول است ، محل ثبت و تولد ( شهر و يا روستا) و جنس مولود .

ب) مرگ :‌ سن هنگام مرگ ، جنس ، علت نهايي مرگ براساس گواهي پزشك ، شغل ، محل تولد شخص متوفي ، محل ثبت مرگ ( شهر و روستا)

ج)‌ ازدواج :‌سن هنگام ازدواج ، جنس ، دفعه و مرتبه ازدواج ، سن همسر جهت محاسبه اختلاف سن زوجين ، ميزان سواد و سطح تحصيلات زن و شوهر ، محل تولد زوجين ، محل ثبت ازدواج شهر و روستا

د) طلاق : سن هنگام طلاق ، جنس ، فاصله تاريخ طلاق يا تاريخ ازدواج ، علت مهم واصلي طلاق طبق مدارك دادگاه خانواده ، تعداد اطفال ناشي از ازدواج در هنگام طلاق ، محل تولد زوجين ، شغل زوجين ، ميزان سواد و سطح تحصيلات زوجين و محل ثبت طلاق .

2) مراكز آمار :  مراكز آمار در كشورهاي مختلف معمولاً هر 5 سال يا 10 سال يكبار سرشماري جمعيت را انجام داده و نتايج آن را در فاصله زماني كوتاه در اختيار مقامات برنامه ريز و پژوهشگران مسائل جمعيتي قرار مي دهند . اطلاعاتي كه سرشماري هاي جمعيت به دست مي دهند براساس پرسشنامه هايي است كه مبناء و مرجعه كار مي باشد .

تعريف سرشماري :‌سرشماري جمعيت عبارت است از يك سلسله امور و عمليات اداري ، مالي ، جغرافيايي كه هماهنگي آنها كار بسيار دقيقي است و به همين دليل يك برنامه زماني پيشرفت مراحل دراين زمينه اهميت دارد . اين برنامه زماني پيشرفت مراحل عبارتند از :‌

1) تعيين اهداف سرشماري 2) اصلاح و تهيه نقشه هاي جغرافيايي 3) تهيه جداول 4) تهيه طرح آزمايشي 5)‌تهيه پرسشنامه و دستورالعمل آزمايشي 6 ) آزمايش طرح مقدماتي در چند نقطه 7) كد گذاري و بازبيني پرسشنامه پرشده 8) استخراج نتايج 9) نقد و بررسي نتايج پرسشنامه 10) تجديد نظر در هدفها و روشها 11) تهيه جداول نهايي 12) تهيه طرح نهايي 13) تهيه پرسشنامه  ها و دستورالعمل هاي نهايي 14) چاپ اوراق پرسشنامه ها 15)تهيه سازمان اداري و بودجه سرشماري و توزيع هزينه ها 16) استخدام و تعليم افراد 17) اجراي سرشماري ( مهمترين و فشرده ترين مرحله )‌18) جمع آوري پرسشنامه هاي تكميل شده و استخراج آنها 19) انتشار نتايج مقدماتي 20) انتشار نتايج نهايي و تفسير .

سئوالات يك پرسشنامه سرشماري جمعيتي حاوي اين مطالب است :‌

1) نوع بستگي فرد با رئيس خانواد 2) وضع اقامت در خانواده 3) جنس فرد سرشماري شده 4) محل تولد 5) سن 6) وضع زناشويي 7) دين و مذهب 8) وضع سواد 9) بالاترين مدرك تحصيلي كسب شده 10) رشته تحصيلي 11) اشتغال عمده در هفت روز گذشته 12) ساعات كار در هفت روز گذشته 13) سمت در شغل 14) رشته فعاليت 15) شغل 16) تعداد اتاقهاي در اختيار خانوار 17) نوع تصرف مسكن 18) نوع سوخت خانوار 19) مصالح عمده بكار رفته در ساختمان مسكن 20) تسهيلات خانوار از لحاظ آب ، برق و ... 21) قدمت و سن ساختمان 22) تعداد افراد خانوار .

سرشماري جمعيت داراي ويژگي هايي است كه دقت و صحت نتايج آن را تامين مي نمايند اين ويژگي ها عبارتند از :‌

1) حمايت دولت در اجراي تمام مراحل كار 2) تعيين دقيق محدوده جغرافيايي سرشماري در شهرها و روستاهاي كشور 3) عموميت بر كليه افراد كشور و درجه شمول صدردصد 4) وحدت اجراي مصاحبه ها با افراد خانوار و طول زمان مطلوب پانزده روز  است 5) تلقي فرد به عنوان آخرين واحد سرشماري 6) انتشار نتايج سرشماري در حداقل زمان پس از اجراي سرشماري و براي تمام تقسيمات كشوري 7) قابليت مقايسه جداول و داده هاي آماري در مكان و يا زمان با نتايج و جداول ساير سرشماري هاي قبلي 8) تدوين برنامه و نمودار كامل و دقيق اجراي مراحل و پيشرفتزماني آن

3) آمارگيري بوسيله ساير سازمانها :

گاهي اين آمار گيري ها ممكن است توسط وزارت بهداشت و درمان ، وزارت كار و امور اجتماعي ، وزارت مسكن و شهرسازي ، بانك مركزي ، وزارت اقتصاد و دارايي و يا دانشگاهها و موسسات تحقيقاتي روي جمعيت هاي محدود اما با سئوالات مفصل تر و عميق تر انجام شود . به طور كلي هر چقدر سئوالات بيشتري در پرسشنامه ها باشد امكان پژوهش و تجريه و تحليل علمي جمعيت براساس نتايج منتشره سرشماري بيشتر مي گردد .

 

*فصل 5 : سياست هاي جمعيتي و برنامه هاي جمعيت و توسعه

تعريف سياست جمعيتي :

تعريف سياست و برنامه جمعيتي مجموعه اي است از انديشه ها و تصميمات مدون جمعيتي كه در راه منطقي كردن وهماهنگ كردن اركان و نهادهاي اجتماعي و اقتصادي و مقررات و نظامات آنها اتخاذ مي گردد . لذا هدف از اين سياست جمعيتي تصميمات براي رفاه و بهروزي گروههاي مختلف جمعيت و حل مسائل جمعيتي است .

مسائل جمعيتي :

آن دسته از امور و حقايق جمعيتي است كه از حالت تعادل و هماهنگي با ساير عوامل و حقايق مربوط خارج شده و در حقيقت يك امر طبيعي جمعيتي را به صورت يك معظل و مشكل اجتماعي اقتصادي و فرهنگي درآورده است. مسائل جمعيتي را بنابر رايج بودن آنها به صورت متعارف و كلاسيك نام مي بريم :

1) توزيع جغرافيايي جمعيت 2) شهر نشيني ومشاغل و خدمات 3) باروري و نظارت و كنترل آنها 4) تنزل مرگ ومير و بازتابهاي آن 5) نقش مهاجرت 6) سكونت و مسكن 7) تغذيه 8) آموزش و پرورش 9) توليد و مصرف 10) هماهنگي در قوانين مربوط به جمعيت و خانواده 11) سالخوردگي جمعيت و بيمه پيري 12) ساعات فراغت و طرح ريزي فرهنگي            13) پيش بيني جمعيتي 14) برداشت هاي سياسي اجتماعي جمعيت 15) نيروي نظامي 16) نيروي انساني كار آزموده  17) توزيع درآمد و ثروت 18) سرعت متناوب افزايش جمعيتي در طبقات شغلي و اجتماعي 19) وسايل ارتباط جمعي  20) محيط زيست 21) بهبود نسل 22) آموزش مسائل جمعيت و خانواده 23) هماهنگي سازمانهاي ذيربط با جمعيت       و خانواده 24) نقش دانشگاهها و موسسات پژوهشي 25) توزيع تسهيلات و تأسيسات در شهر و روستا 26) ميزان تمركز سازمانهاي دولتي وخصوصي در پايتخت 27) تداوم فرهنگي از نسلي به نسل ديگر 28) تساوي حقوق و ارزش زن و مرد .

1) توزيع جغرافيايي جمعيت :

كشور ما كشور پهناوري است و با توجه به تعداد فراواني روستا و شهر كه فواصل آنها از يكديگر گاه بسيار دور و گاه بسيار نزديك است در عين حال تنوع و تفاوت جمعيتي اين نقاط و مراكز تجمع نيز بسيار جالب و تعجب برانگيز است . برخي از اين تجمعات به لحاظ افزايش جمعيت سرمايه گذاري را جهت توسعه اقتصادي و اجتماعي خنثي و بي اثر مي سازند حتي اگر رشد جمعيت و آهنگ رشد جمعيت در اين مراكز كاهش يافته حتي به صفر برسد مانند شهرهاي تهران ، مشهد ، اصفهان و تبريز برعكس برخي از اين تجمعات به لحاظ كمي جمعيت و شرايط نامساعد جغرافيايي و اقليمي سرمايه گذاري را از صورت سود بخشي ساقط كرده و تلاشهايي در جهت پرجمعيت كردن اين نقاط نيز شايد نتواند آنها را به حداقل سطح بازدهي اقتصادي برساند .

 

 

2) شهر نشيني ومشاغل و خدمات

ميزان شهرنشيني به خودي خود نمي تواند مطلوب يا نامطلوب تلقي گردد بلكه اين در متن كل جمعيت و شرايط اجتماعي و اقتصادي يك كشور است كه ميزان شهرنشيني را جنبه مثبت يا منفي مي دهد مثلاً چنانچه ميزان شهرنشيني مهندسين صنايع بيش از ميزان شهرنشيني كل كشور باشد جاي چندان نگراني نيست چرا كه محل استقرار صنايع اكثراً در نواحي شهري يا نزديك به شهر است . برعكس اگر ميزان شهرنشيني مهندسين كشاورزي ، كارشناسان زراعي يا جنگل باني و يا دام پروري بيشتر از ميزان شهر نشيني كل كشور باشد آن گاه واقعا جاي نگراني است و بايد اقدام فوري در جهت استقرار خدماتي كه به اين مهندسين و كارشناسان نياز دارند به عمل آورده شود . آيا قابل قبول است كه كادر پزشكي و پيراپزشكي در يك كشور نزديك به صددرصد شهرنشيني و مقيم نواحي شهري باشند ؟ چنين چيزي چنين معني مي دهد كه روستانشينان حق بيمار شدن ندارند . ايجاد تعادل بين ميزان شهر نشيني و روستا نشيني خدمات و مشاغل لازمه سياست جمعيتي براي توسعه مناطق روستايي است

*3) باروري و نظارت و كنترل آنها

توالد و تناسل داراي دو ركن است اول ركن فيزيولوژيك و غيرارادي كه در تمام طبقات شغلي ، اجتماعي و فرهنگي تقريباً يكسان است و دوم ركن ارادي آن در زندگي اجتماعي و خانوادگي بايد توالد و تناسل و باروري براساس ركن دوم يعني جنبه ارادي متكي باشد نه رها كردن پيكر انساني به توالد و تناسل غيرارادي و اتفاقي و بي برنامه . در اين راستا در جهان از ديرگاه گرايش به ارادي شدن و برنامه اي شدن باروري و انديشيده شدن ابعاد خانواده پيدا شده كه هم اكنون تحت عنوان برنامه تنظيم خانواده در اكثر كشورهاي جهان تحت عملكرد و اجراست  . از مسائل مهم جمعيتي كشور ما شناساندن نقش تنظيم خانواده در جداكردن روابط جنسي زوجين از يك باروري ارادي و سنجيده است به نحوي كه هر تماس جنسي به تولدي ناخواسته نينجامد و شاهد مادراني نباشيم كه در آن واحد يك بچه را بر پشت بسته اند ، نوزادي را در حال شيردهي و جنيني را در شكم دارند . تفاوت بين خواست و عملكرد و انطباق بخشيدن از مسائل مهم جمعيتي است كه در سياست جمعيت ايران مهم است .

4) تنزل مرگ و مير و بازتابهاي آن

در صورتي كه بر اثر كاهش مرگ و مير ميزان مواليد از ثبات نسبي برخوردار باشد نتيجه اين تفاوت در دو مرحله تحقق هدفهاي جمعيت و توسعه را مشكل كرده و خنثي مي كند . اولاً تفاوت زياد اين دو عامل كه نتيجه آن ميزان افزايش شديد جمعيت در كوتاه مدت است نيازهاي عمومي جمعيت را از لحاظ مسكن ، غذا ، آموزش و پرورش ، تسهيلات درماني ، بهداشتي ، اشتغال و .. افزايش مي دهد

ثانياً :‌بهبود وضع درمان و بهداشت و رعايت نمودن مسائل بهداشتي باعث طولاني شدن عمر زوجين و در نتيجه بهره وردي طولاني تر دوران باروري زوجه مي باشد كه بازتاب آن در صورت عدم كنترل باروري افزايش مواليد در دراز مدت است سه مثال مي تواند آثار اين مسئله را در بسياري از شئون و مظاهر اجتماعي ، اقتصادي روشن و تشريح نمايد  . اولاً‌طول عمر بيشتر باعث تطويل سالهاي اشتغال نزد افراد مي گردد و بدين ترتيب منتظرين اشتغال ديرتر به بازار كار وارد مي شوند مگر اينكه مشاغل جديدي براي اين منتظرين ايجاد گردد . ثانياً تطويل عمر افراد نتيجه اش نياز بيشتر به مواد غذايي جهت تغذيه طي سالهاي اضافه شده عمر است . ثالثاً تطويل عمر افراد نياز آنها به درمان و خدمات پزشكي به نسبت سالهاي اضافه شده عمر تزايد مي بخشد 

 

 

5) نقش مهاجرت

در مجموعه متغيرهاي جمعيتي مهاجرت داراي تاثيرات متعددي است ابتدا ممكن است تصور شود كه مهاجرت فقط باعث انتقال جمعيت از نقطه اي به نقطه ديگر است كه نتيجه آن به هر صورت افزايش جمعيت شهر و يا منطقه مهاجر پذير و كاهش جمعيت در منطقه مهاجر فرست است اما مهاجرت علاوه بر حركت و تغيير مكان جغرافيايي افراد حركت رفتارها ، فرهنگ ها و جابجائي الگوهاي رفتاري نيز هست به طور مثال مهاجرت جمعيت روستا به شهر نه فقط باعث افزايش حجم جمعيت شهر مي گردد بلكه نتيجه رفتارهاي باروري و بهداشتي جمعيت كل شهر را موقتاً از كنترل خارج مي نمايد . پژوهشهاي باروري و بهداشتي نشان داده است كه مهاجرين وارد به شهر در زماني كوتاه از خدمات پزشكي و درماني بهتر از روستا بهره مند گرديده وميزان مرگ و مير آنان خيلي زود به حداقل مي رسد درحالي كه باروري مهاجران مدت مديدي مانند باروري شديد روستايي باقي مي ماند بازتاب اين تغيير ناهماهنگ و نابرابر در زمينه مرگو باروري باعث افزايش شديد ميزان رشد جمعيت در نقطه مهاجر پذير مي شود

*6) سكونت و مسكن

افزايش نياز به مسكن تابعي از افزايش جمعيت است علاوه بر آن حذف مصالح ساختماني غيرقابل قبول و استهلاك مساكن نيز از منابع ايجاد نياز در مسكن محسوب مي شود . در حال حاضر منابع نيازمندي مسكن را مي توان به طور خلاصه در عناوين زير عنوان نمود :

الف ) افزايش طبيعي جمعيت و تشكيل خانواده هاي جديد ب) افزايش جمعيت ناشي از مهاجرت ج) استهلاك سالانه مساكن با توجه به عمر مفيد استاندارد هر واحد ساختماني د) حذف تدريجي مساكن ساخته شده يا مصالح قديمي غيرقابل قبول و دور از استاندارد مقاومت مصالح ه) حذف يا رها كردن موقت مساكن و واحدهاي مسكوني با تراكم جمعيتي زياد و) تحول از خانوار تك زيست به خانوار چند نفري ذ) تحول سليقه و ذوق جامعه در زمينه ساختمان و انتخاب مسكن با تسهيلات مدرن و جديد از قبيل آسانسور

7) تغذيه

رابطه غذا و جمعيت از دو جهت قابل بررسي است :‌1) از نظر تعداد جمعيت 2) از نظر ساختمان سني جمعيت

كه در مورد اول بديهي است كه هر چقدر به تعداد جمعيت اضافه شود بايد به دنبال توليد مواد غذايي بيشتر بود اما درخصوص ساختمان سني جمعيت بايد گفت اگر در جامعه اي پانزده درصد جمعيت را افراد شصت و شصت و پنج سال و به بالا تشكيل دهند در تركيبات مواد غذايي بايد مواد گياهي و كم چربي و برعكس اگر بيشتر جمعيت را افراد كودك و نوجوان تشكيل مي دهند بيشترين نياز به مواد غذايي پروتئين دار و نيروزا مي باشد . علاوه برآن فرهنگ تغذيه نيز از اهميت بسيار بالايي برخوردار است در كشور ما امروزه قريب به اتفاق كودكان و نوجوانان خواهان فست فود و مواد غذايي كه با چاشني هاي مختلف طعم دار گرديده اند و براي اين كه مدت زمان بيشتري نگه داري شوند از مواد نگهدارنده استفاده مي شود كه به عقيده متخصصين بهداشت و تغذيه سرطان زا مي باشد و به طور كلي بيش از نيمي از جمعيت كشور ما دچار سوء تغذيه و گرسنگي مزمن مي باشند كه علاوه بر نوع مواد غذايي زمان تغذيه ، مكان آن و شرايط آن نيز در اين امر دخالت دارند . فردي كه در پشت ميزكارش همراه بااسترس لقمه غذايي را با خود آورده است و فقط براي رفع گرسنگي و پر كردن معده ميل مي نماد ضرر و زيان آن به مراتب بيشتر از تغذيه مطلوب مي باشد . بسياري از جوانان امروز صبحانه نمي خورد يا ميل ندارند و شير و رژيم غذايي در اكثر خانواده ها نقشي ندارد .

 

 

8) آموزش و پرورش

در هر نظام اجتماعي هر سال بايد تعداد اطفالي در يك مقطع سني پا به محيط هاي آموزشي بگذارند . در ايران هر سال تعدادي در حول و حوش 7 سالگي بايد به مدرسه برود اين تعداد تابع سطح باروري و مواليد حدود 7 سال قبل از ثبت نام آنان است علاوه بر اين افراديكه هر سال در كلاسهاي بالاتر و مراتب تحصيلي بالاتر به تحصيل اشتغال دارند نيز تابع تعداد مواليد و باروري سالهاي گذشته است . ضمناً توجه كنيم كه ارتقاء يك گروه ازكلاس و مرتبه اي به كلاس و مرتبه اي بالاتر فقط نتيجه تلاش فراگيري بهتر دروس و موفقيت در امتحانات نيست بلكه احتمال بازماندگي و بقاء از سني به سني بالاتر نيز نقش مهمي در اين زمينه دارد . همچنان كه احتمال بقاء از تولد تا 7 سالگي نيز در حجم ثبت نامها و  دانش آموزان سال اول ابتدايي موثر است مثلاً اگر در كشوري تقريباً تمامي موالد در نتيجه بهداشت و درمان پيشرفته به  7 سالگي برسند حجم و تعداد دانش آموزان كه در سال اول ابتدايي ثبت نام مي كنند به مراتب بيشتر است از كشوري كه درمان و بهداشت عقب مانده اي دارد . حقيقت ديگر كه بايد به آن توجه كرد اين است كه پدران ومادران تحصيل كرده اين خصوصيت سواد و آموزش خود را به طور يقين به فرزندان خود منتقل مي سازند . بدين ترتيب در طول يك نسل ميزان باسوادي كودكان و نوجوانان به صددرصد مي رسد و در نتيجه اين رفتار و گرايش به سواد و آموزش و پرورش كامل و همه گير بار و فشار بر سيستم آموزش و پرورش از لحاظ تعداد مدارس ، آموزگار و دبير و ... را رو به فزوني خواهد گذاشت كه دولت موظف است همگام با اين رشد حركت نمايد در غير اين صورت معضلات ديگري خود را بروز خواهد داد . هماهنگ با آموزش و پرورش بايد ظرفيت دانشگاهها و زمينه اشتغال نيز ايجاد و اضافه گردد كه بيكاري و معضلات جمعي ديگري را بهمراه خواهد داشت .

9) توليد و مصرف :‌

هر چند جمعيت هم توليد كننده است و هم مصرف كننده اما نقش تعداد جمعيت در توليد از زمان گذشته تا به امروز رو به كاهش گذاشته بدين ترتيب كه در گذشته معمولاً هر واحد كالاي توليد شده نتيجه سعي و كوشش يكنفر با يك گروه بود كه با كمك دست و فكر خود اين واحد كالا را در زمان نسبتاً طولاني توليد مي كردند . در اين سيستم تعداد واحدهاي توليد شده تابعي از تعداد نفرات توليد كننده بوده در حالي كه در زمان حاضر روشهاي خودكار ( اتوماسيون) واستفاده از رباط و توليد به طريق زنجيره اي حداقل نياز به انسان را دارد . در مورد مصرف وضعيت در جهت عكس است بدين معني كه هر فرد مصرف كننده تعداد زياد و متنوعي از محصولات توليدي است و به موازات افزايش جمعيت حجم مصرف نيز بالا مي رود و اين در حالي است كه اگر شرايط ثبات قوه خريد باشد .

10) هماهنگي در قوانين و مقررات مربوط به جمعيت و خانواده

علي رغم وجود مقررات محدود كننده تعداد فرزند ممكن است هنوز قوانين و متون متناقض با آن در گوشه و كنار به اجراء درآيد كه از دير قانونگذاران مخفي مانده باشد . همچنين مقررات مربوط به سن قانوني ازدواج دختران و پسران و تجويز اين امر در سنين پائين و نيز برخي از مقررات سخت گير نسبت به جلوگيري از حاملگي ناخواسته با سقط جنين هاي لازم مي تواند با هدفهاي برنامه تنظيم خانواده مغاير باشد در مورد ديگر قوانين و مقررات ناظر بر تامين مالي و بازنشستگي افراد سالخورده بايد همه طبقات را اعم از كارمندان دولت و شاغل آزاد و حتي متقاضيان كار و به طور كلي براي همه كساني كه به سن بازنشستگي مي رسند بطور يكسان دربرگيرد اين شامل شدن بازنشستگي و بيمه پيري             به طور غيرمستقيم از داشتن فرزندان زياد به عنوان عصاي دوران پيري جلوگيري مي نمايد . به طور كلي بايد                 گفت هماهنگي در مقررات جمعيتي و قوانين مربوط به خانواده و موضوعات اجتماعي و اقتصادي در رابطه با                  جمعيت ( قانون كار ، قانون ازدواج و طلاق ، بيمه هاي اجتماعي و خدمات درماني ، نظامات مربوط به خانه سازي و شهرسازي ، قوانين مربوط به حمايت مادر و كودك ، قوانين ناظر بر آموزش و پرورش و ... ) باعث تحقق سريع تر هدفهاي سياست و برنامه جمعيت و توسعه است .

11) سالخوردگي جمعيت و بيمه پيري :

براي جمعيت زيادي كه در اشتغال و كار بسر برده و در بخش هاي دولتي و خصوصي اقتصاد ملي را گردانده است بازنشستگي دردوران پيري حق مسلم است كه بايد حق بازنشستگي به هر ترتيب به او پرداخت شود . بودجه بازنشستگي آغاز اين سنين را قانون كار بسته به نوع فعاليت شاغل تعيين مي كند . واضح است كه سن شروع بازنشستگي براي يك كارگر معدن و يا يك چتر باز ارتش با شروع سن بازنشستگي يك استاد دانشگاه و يا يك قاضي و يا يك پزشك متفاوت است . دو شاغل اولي ممكن است حداكثر تا سن 50 سالگي در فعاليت شغلي خود باشند اما شاغل سوم يعني استاد دانشگاه احتمالاً تا 75 سالگي نيز قادر به تدريس و تحقيق باشد . تعيين سن بازنشستگي همراه با آگاهي بر تعداد كل جمعيت شاغل و متقاضي كار به تفكيك رشته هاي شغلي مي تواند خطوط اصلي سياست تامين دوران پيري جمعيت را روشن نمايد .

12) ساعات فراغت و طرح ريزي فرهنگي و هنري

نحوه گذراندن فراغت و نقشي كه وسايل ارتباط جمعي راديو ، تلويزيون ، مطبوعات با توجه به محتواي فرهنگي هنري و پيامي كه در جامعه دارا بوده و ايفاء مي كنند مي توانند در استنباط مردم و خانواده ها نسبت به باروري ازدواج ، اشتغال و بهداشت و درمان موثر باشد و آنان را به سوي رفتارهاي مورد نظر و مطلوب در اين زمينه ها سوق دهد چنانچه برنامه ها و مطالبي در جهت كاربري انديشه توسط اين وسائل ارتباطي به مردم ارائه شود به سياست جمعيتي و كنترل باروري و تنظيم خانواده كمك بزرگي خواهد شد .

13) پيش بيني هاي جمعيتي

مقامات برنامه ريزي اجتماعي و اقتصادي دولت بايد مجهز به ارقام و تعداد جمعيت به تفكيك سن ، جنس ، شهرنشين و روستانشين در حال حاضر و آينده باشند . لذا اجرا و تحقق پيش بيني هاي جمعيت براساس داده هاي سرشمارها و آمارگيري هاي مختلف جمعيتي امري لازم به عنوان وسيله كار برنامه ريزان و تصميم گيران است و يا تكيه بر اين پيش بيني هاست كه برنامه و سياست جمعيتي در مورد آموزش و پرورش و اطفال و جوانان واقع در سنين آموزشي جمعيت فعال و شاغل مادران واقع در سنين باروري سالخوردگان جمعيت شهرنشي و روستا نشين مهاجرت و بسياري از شئون ديگر جمعيتي بايد تعيين و طرح ريزي شود .

14) برداشت هاي سياسي اجتماعي جمعيت (مهم)

جهت گيري كلي افكار عمومي و نحوه برخورد و برداشت جامعه از مسائل اجتماعي و اقتصادي و سياسي جاري با ساختمان سني جمعيت در رابطه است چگونه ؟ بدين نحو كه افراد واقع در سنين جواني احتمالاً‌برداشتي سريع و شايد بسيار عاطفي و تا اندازه فراتر دورانديشي لازم از مسائل روز و مطالب جاري داخلي و خارجي دارند . به همين جهت گاهي جوانان ملعبه و بازيچه و آلت دست احزاب و گروههاي سياسي خاص در جهت منافع حزبي قرار مي گيرند برعكس افرادي كه دوران پرجوش و خروش جواني را پشت سر نهاده به هرحال تجربه اي اندوختند مفروض به داشتن خواهش انديشه تر و دورنگر و مبتني بر تجربه هستند .

 

 

 

15) نيروي نظامي

روزگاي وجود جمعيت فراوان و در اختيار داشتن ارتشي متشكل از نفرات زياد ضامن برتري نظامي و رفاهي بود در حالي كه در حال حاضر بدين گونه نيست و برتري هاي تكنيكي ،الكترونيكي و استراتژيك جاي برتري نفرات نظامي را به تدريج مي گيرد . برخي از كشورها ارتش خود را با نظاميان حرفه اي و فنون پيشرفته دفاعي مجهز ساخته اند و فلسه ارتش پرنفرات در خدمت نظام اجباري دو ساله و يا يكساله را رها كرده اند . به نظر مي رسد كه راه حل منطقي و عاقلانه راه حلي بينابين باشد تا دفاع از مرزها و منافع ملي كشور در حد مطلوب تامين گردد . به هر حال ارتش مبتني بر نفرات لازمه اش شناخت تعداد افراد در سنين بسيج است كه خود نياز به پيش بيني هاي جمعيتي و تاثير يابي آنها را از سياست تنظيم خانواده مطرح مي سازد .

16) نيروي انساني كارآزموده

در ظاهر امر تمام اشخاص بين سن قانوني كار و سن قانوني بازنشستگي نيروي انساني بالقوه بحساب مي آيند و مي توانند در محاسبات اجتماعي اقتصادي ظاهراً نقشي موثر در توليد كالا و خدمات داشته باشند . اما در دنياي كنوني نيروي انساني ماهر كارآزموده و با تجربه با تعداد كم بر نيروي انساني فاقد دانش و كارشناسي با نفرات بسيار برتري دارد اين در حالي است كه با توسعه ماشين و خودكار شدن و اتوماسيون و توليد زنجيري و استاندارد از نياز به نيروي انساني بالقوه رفته رفته كاسته مي شود . ظهور و كاربرد رايانه نيز در مسائل و موضوعات اجتماعي اقتصادي فني و علمي حل مسائلي پيچيده و ارائه راه حل و تصميم را آسان و در زمان بسيار كوتاه امكان پذير ساخته است كه اين خود نياز به نيروي انساني يا تعداد محدود اما با سطح علمي بالا را افزوده است . ضروري است كه در سياست نيروي انساني كشور با نگرش جديدي بنگريم .

17) توزيع درآمد و ثروت

از معيارهاي ثروت يا فقر يك جمعيت در زبان كلاسيك و معمول آن مقدار درآمد سرانه سالانه است اما علاوه بر آن بايد به ضابطه مهم نحوه و چگونگي توزيع درآمد نيز توجه داشت . اگر با ديد آماري بر اين امر بنگريم در مي يابيم كه اين معيار و ضابطه درآمد سرانه لزوماً نماينده توزيع عادلانه و متعادل درآمد در بين افراد جمعيت نيست در اين رابطه هر قدر انحراف از درآمد سرانه افراد از متوسط درآمد سرانه كمتر باشد مي توان قضاوت كرد كه نحوه توزيع عادلانه تر است . در كشور ما و بسياري از كشورهاي مشابه هنوز مساعي زيادي مانده است تا فاصله بين طبقات ثروت مند و فقر پر شود با اينحال توسعه و افزايش اهميت نسبي طبقات متوسط مي تواند اين فاصله را كمتر كند به هر حال يك سياست جمعيتي جامع و براساس دورنگري اقتصادي بايد بكوشد تعادل بين جمعيت و ثروت و توزيع متعادل و عادلانه آن هر چه زودتر و بهتر تأمين گردد .

18) سرعت متناوب افزايش جمعيت در طبقات شغلي ، فرهنگي و اجتماعي

اين نكته تاكنون به اثبات رسيده است ( در بررسي هاي مختلف اجتماعي و جمعيتي ) كه طبقات كم درآمد و والدين بيسواد يا كم سواد نسبت به طبقات تحصيل كرده باسواد و مرفه جامعه از تعداد فرزندان بيشتري برخوردارند . هر چند يكي از جمعيت شناسان معتقد است كه تغذيه و نوع مواد غذايي يكي از علل مهم توليد مثل و داشتن فرزندان زياد است و بعنوان مثال اظهار مي دارد كه در جنوب شرق آسيا كه غذاي اصلي اكثريت ساكنين اين منطقه برنج مي باشد وجود نشاسته در فعاليت و هر چه بيشتر فعال نمودن هورمون هاي جنسي موثر است حتي در جامعه ما نيز معتقد است كه كارگري كه پس از فراغت از كار تعداد نان بربري را با خود به منزل مي برد و درصد سرانه استفاده از پروتئين و گوشت در رژيم غذايي وي كمتر نقش دارد يكي از عوامل داشتن فرزندان بيشتر است . اما واقعيتي كه در جوامعي كه كشاورزي سنتي رايج است بخصوص در كشت برنج كه بيشتر مراحل آن با دست انجام مي پذيرد تعداد فرزندان بيشتر نشانه قدرت بيشتر توليد مي باشد كه اين امر خود بر داشتن تعداد فرزندان بيشتر اثر مي گذارد .

در نتيجه يك سياست جمعيتي هماهنگ لازم است كه برنامه تنظيم خانواده را روي طبقات مذكور تاكيد بيشتري بعمل آورد و آنها را از داشتن فرزندان زياد باز داشته و كمك هاي بيشتري در اين رابطه به آنان ارائه مي نمايد .

19) وسايل ارتباط جمعي

فرهنگ پذيري و تحول فرهنگ و رفتار جامعه تا حدود بسيار زيادي تحت تاثير وسايل ارتباط جمعي است . اگر محتوي اين وسايل را تا حد امكان در جمعيت سياست جمعيتي منطقي و در جمعيت هدفي مطلوب و تحت برنامه جمعيتي تنظيم نمائيم در رفتار خانوارها در زمينه باروري و توالد و تناسل و تمايل به تعداد فرزندان موثر واقع مي شود و به تحقق جمعيت متناسب با رشد اقتصادي مي انجامد .

20) محيط زيست

محيط زيست سالم به معني واقعي فقط در هوا تا به زمين و گياهان خلاصه نمي شود بلكه يك محيط زيست سالم بسياري عوامل ديگر را نيز دربر مي گيرد . از آن جمله مسكن با ابعاد مناسب و كافي فراغت و آرامش روحي ، خانواده با تعداد مناسب اطفال ، مظاهر مادي و معنوي تمدن ، شغل مناسب با لياقت و استحقاق شخص شاغل و .... را مي توان نام برد . بدين ترتيب وجود و تحقق محيط زيست سالم مستلزم هماهنگي در شعون و مظاهر متعددي است كه برخي از آنها قابل سنجش از نظر تعداد و مقدار مي باشد و برخي ديگر خير . سياست جمعيتي مي تواند در اركان مادي و قابل سنجش تاثير مستقيم داشته باشد و از اين راه در شئون مجرد و انتزاعي و غيرقابل شمارش نيز بطور غيرمستقيم كارائي مثبتي را دارا گردد . از آن جمله محدوديت شهر نشيتي و فضاي شهر مي تواند در طبيعت و مظاهر طبيعي آن مانند گياهان و فضاي طبيعي موثر باشد و توسعه شهرنشيني مظاهر طبيعي را به تدريج حذف كرده و در خود مي بلعد .

*21) بهبود نسل

ازدواج و توالد دو ركن مهم بقاي نسل است و توجه به اين دو ركن و هدايت آن در جهت صحيح موجب مي گردد تا جمعيت سالم تري داشته باشيم در حال حاضر در بسياري از كشورها از جمله كشور خودمان براي ازدواج فقط به آزمايش خون آن هم از باب عدم اعتياد توجه مي شود در حالي كه عوامل متعدد ديگري نيز براي ازدواج سالم و خوش خيم از لحاظ طبي مطرح است مثلاً ازدواج هاي بهم خورده داراي عوارض نامطلوبي است ممكن است زوجين يا يكي از آنها در درجه اي از عقب ماندگي ذهني و رواني باشند كه آزمايش رايج خود قادر به شناخت و درجه بندي و درجه پيشرفتگي آن نباشد . عوارض ژنتيك وراثتي متعددي را مي توان برشمرد كه وجود آنها در يك فرد منع ازدواج او را (‌ لااقل تا هنگام حتميت ارثي بودن اين عوارض ) لازم مي دارد . در روستاهاي دور افتاده و دور از دسترس و كم جمعيت كه هم خوني ازدواج ها و جمعيت به درجه بالا و احتمالاً خطرناكي رسيده است . اعمال يك سياست ژنتيكي جمعيت تحقق بهبود نسل در جمعيت امري لازم و فوري است منع نموده خانواده ها از ازدواج هاي پر تسلسل فاميلي و هم خوني اگرچه با سنت هاي ما تعارض داشته باشد داراي اهميت است .

*22) آموزش مسايل جمعيت و خانواده

با پيشرفت و توسعه سواد و آموزش هر سال تعداد بيشتري از كودكان نوجوانان و جوانان به دبستان و دانشگاه راه مي يابند اين موسسات بهترين مكان جمعيت آشنا كردن دانش آموزان و دانشجويان به مسائل جمعيت و خانواده است . ضمن آموزش در اين موسسات مي توان با درج مطالب و مسايل مربوط به جمعيت و خانواده در كتاب ها و مقالات و مجلات آموزشي شناسائي حداقلي را در اين مورد به جوانان ارائه نمائيم و از اين راه رفتاري آگاهانه نسبت به اين مسائل در آن بوجود آوريم و آنان را كه پدران ومادران آينده هستند براي بوجود آوردن خانواده هاي با تعداد و ابعاد انديشيده و برنامه ريزي شده براي فرزند آماده سازيم . در مسايل مربوط به روابط خصوصي زن و شوهرو موضوعات كم و بيش جنسي جوانان كه در نهايت تحت عنوان ازدواج و خانواده منجر به توالد و تناسل مي گردد ارشاد زوجين و جوانان در جهت برنامه ريزي خانواده و تعداد فرزند امري لازم و مفيد است هر يك از جوانان در طي دوره هاي زندگي خود به طريقي از موضوعات جنسي آگاه مي شوند چنانچه اين آگاهي به نحوي سالم باشد نتيجه سالم خواهد داد اما اگر اين آگاهي بوسيله افراد و هم نشينان بي صلاحيت و احتمالاً از راه تجارب عملي خطرناك صورت پذيرد نتيجه اي نامطلوب و مخل نظم اجتماعي از آن حاصل مي گردد . از اينرو نوعي آموزش مسايل جنسي و چگونگي و مكانيزم حاملگي و توالد و تناسل براي دانش آموزان و دانشجويان لازم مي نمايد از نتايج مفيد اين آموزش از بين رفتن تدريجي كنجكاوري نامساعد جنسي پسران و دختران نسبت به يكديگر و ايجاد شناسايي و آگاهي فيزيكي و فيزيولوژيكي آنان نسبت به هم است . در ضمن اين اگاهي مي تواند از تصميمات عجولانه و از ازدواج هاي عجولانه مبتني بر كنجاوري و كشف جنسي و صرفاً احساسي بكاهد و آنرا به راه منطقي سوق دهد .

23) هماهنگي سازمانهاي ذيربط با جمعيت و خانواده :‌

در وزارتخانه ها ، واحدهاي دولتي و غيردولتي كشور و سازمانها قسمتهايي وجود دارند كه فعاليت آنها مستقيم يا غيرمستقيم با مسائل جمعيتي و موضوعات مروبط به خانواده ربط پيدا مي كند مثلاً سازمان تنظيم خانواده در وزارت بهداشت و درمان سازمان بيمه هاي اجتماعي در وزارت كار و امور اجتماعي ، سازمان ثبت و احوال در وزارت كشور و يا مركز آمار در سازمان برنامه و بودجه از آن جمله اند . برخي از اين سازمانها براساس مقررات اطلاعات آنها به روز نشده و به هنگام نگرديده است و با ساير سازمانها هماهنگ عمل نمي كنند . مسلماً نتيجه مطلوبي در سطح جامعه بدست نمي آيد از اين رو در يك سياست و برنامه جمعيتي جامع هماهنگي در تعاريف و نحوه عمل و شكل ارائه نتايج آماري و متون و داده هاي جمعيتي امري لازم و فوري ميباشد .

24) نقش دانشگاهها و موسسات پژوهشي

برعكس سرشماري ها كه به نكات كلي جمعيت مي پردازند تحقيقات محدود اما دقيق و عميق جمعيتي را موسسات پژوهشي و دانشگاهها بخصوص دانشجويان بهتر و آسانتر انجام مي دهند . دانشگاهها و موسسات پژوهشي مي توانند با حداقل قيمت تمام شده و با استفاده از كادر دانشجويان در رشته هاي مرتبط و پژوهشگران حرفه اي در قالب واحدهاي كارورزي و كارآموزي متغيرها و عوامل توجيهي رفتار جمعيتي را از طريق بررسي هاي نمونه اي در چند نقطه كه نماينده كل جامعه باشند بدست آورند و منتشر نمايند . مانند اطلاعاتي در زمينه هاي باربري ، مرگ و مير ،مهاجرت، ازدواج ،آموزش و پرورش، اشتغال و بيكاري اعتياد و جرائم و مسائلي از اين قبيل در دوره هاي فوق ليسانس و دكترا دانشجويان پايان نامه خود را كه بايد از آن دفاع نمايند و در كتابخانه دانشگاه بايگاني مي شود بهترين پتانسيل در اين زمينه مي باشد . البته علاقه فردي و وجدان كاري نقش مهمي را ايفاء‌ مي نمايد .

25) توزيع تسهيلات و تأسيسات در شهر و روستا

اگر ميزان و نحوه استقرار و توزيع تاسيسات و تسهيلات در شهرها و روستاها متعادل نباشد و يك رابطه منطقي بين آنها وجود نداشته باشد از علل مهم و انگيزه هاي اصلي مهاجرت از روستاها به شهرها و يا از شهرك به شهرهاي بزرگ مي باشد اين تاسيسات و تسهيلات از قبيل مدرسه ، بيمارستان و كلنيك واحدهاي اداري ، صنعتي ، امكانات رفاهي و تفريحي كه هر يك در جايگاه خود براساس نقش و كاركردي كه دارند مي توانند جاذب جمعيت باشند . در هر حال جابجايي جمعيت مي تواند ساختان جمعيت را در يك منطقه و يا در يك كشور تغيير داده و بازتاب ها و تبعاتي را در پي داشته باشد كه براي چاره جويي آن دولت ها هزينه هاي هنگفتي را مي پردازند .

26) ميزان تمركز سازمانهاي دولتي و خصوصي در پايتخت :

اگر پايتخت تنها محل و مركز مراجعه مردم و حل معضلات اجتماعي و اقتصادي باشد باعث سيل مهاجرت هاي عظيم به آنجا مي گردد كه اين امر مي تواند ريشه در نحوه توزيع بودجه و درآمد سرانه باشد .

27) تداوم فرهنگي از نسلي به نسل ديگر :‌

هر چند اين عنوان ظاهراً در بدو امر ارتباطي را به مسائل جمعيتي نشان نمي دهد با وجود اين جنبه جمعيتي آن غيرقابل انكار است موضوع جالب توجه از لحاظ جمعيتي در بحث تداوم فرهنگي اين است كه از نسل پدران و مادران به نسل فرزندان اشتراك و مداومت فرهنگي و سنتي به چه نحوي صورت مي گيرد و به چه ميزاني حفظ مي گردد . براي ادامه هويت فرهنگي بين نسلي و ايجاد يگانگي واجتناب از بيگانگي در طبقات سنتي ومدرن و همچنين طبقات سنتي و اجتماعي چه بايد كرد ؟ در جواب بايد گفت ابتدا بايد مكانيزم ها و چگونگي اين انتقال فرهنگي و ادامه هويت فرهنگي و سنتي و يا انقطاع ان را از نسلي به نسل ديگر و از طبقه اجتماعي به طبقه ديگر بايد شناخت و پس از آن براساس برنامه تعيين شده و طرح ريزي شده توسط دولت راههاي ان را روشن و ترسيم نمود .

*28) تساوي حقوق و ارزش زن و مرد

با تحقيق اين تساوي پاره اي از مشكلات ناشي از عوامل جمعيتي حل مي گردد مثلاً با بهره گيري مساوي زنان نسبت به مردان در امور آموزش و تحصيل مادران در زمينه باروري رفتار انديشيده تري مي يابند و از راه هدفهاي تنظيم خانواده بهتر و زودتر تحقق مي يابد . و يا با ارجاع كار و شغل به طور مساوي نزد مردان و زنان 0 البته با توجه به ماهيت برخي مشاغل كه اصولاً خاص زنان و يا مردان است ) هم به اقتصاد خانواده كمك مي شود و هم باروري ناانديشيده به نظم و برنامه در مي آيد يكي ديگر از نتايج اين حقوق و ارزش مساوي زنان و مردان آن است كه رفتار قديمي و انديشه كهن برتري فرزند پسر به فرزند دختر رفته رفته پايان مي يابد و زوجين بخاطر و در جهت ترجيح جنس نوزاد تعداد مواليد خود را افزايش نمي دهد حق تجديد نظر در قانون ارث نيز در امر تساوي حقوق زن و مرد مي تواند در كاهش بسياري از مسائل اجتماعي تاثير داشته باشد .

 

                                                                                                                 ومن ا... التوفيق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جمعيت را تعريف كنيد ؟

جمعيت به اجتماعي از افراد مقيم در يك مكان اطلاق مي شود اعم از اين كه اقامتشان مستمر باشد يا موقت . تجمعي از افراد در يك منطقه مثل روستا يا شهر به طور مستمر و معمولاً به شكل خانواده و خانوار زيست مي كنند گفته مي شود .

جمعيت شناسي راتعريف كنيد؟

علمي است كه ابعاد، تعداد ، ساختار و خصوصيات و تحول جمعيت ها را با روش كمي و رياضي بررسي مي كند و امكان آگاهي و تحليل جمعيت را فراهم مي سازد .

تعريف سياست جمعيتي و هدف از آن را بگوئيد ؟

مجموعه اي است از انديشه ها و تصميمات مدون جمعيتي كه در راه منطقي كردن وهماهنگ كردن اركان و نهادهاي اجتماعي و اقتصادي و مقررات و نظامات آنها اتخاذ مي گردد .

هدف و منظور اين تصميمات رفاه و بهروزي گروههاي مختلف جمعيتي و حل مسائل جمعيتي است

مسائل جمعيتي را تعريف كنيد ؟

آن دسته از امور و حقايق جمعيتي است كه از حالت تعادل و هماهنگي با ساير عوامل و حقايق مربوط خارج شده و در حقيقت يك امر طبيعي جمعيتي را به صورت يك معظل و مشكل اجتماعي اقتصادي و فرهنگي درآورده است.

نظريه افزايش جمعيت را توضيح دهيد ؟

بر اساس اين نظريه كره زمين داراي امكانات و منابع بصورت نامحدود بوده و منابع لازم جهت حيات و رفاه انساني موجود مي باشد و نبايد از آن بيم و هراسي داشت .جمعيت مدافعان مكتب سوداگري يا مركان تلسيم (تجارت پيشگي ) مي باشند كه معتقدند افزايش جمعيت موجب و همچنين سرچشمه نيروي اقتصادي ، سياسي و نظامي است و تراكم و تعداد ضعيف جمعيت افراد را به آسان زيستي و تنبلي سوق مي دهد اما تراكم و تعداد زياد جمعيت ممكن است باعث كمبود ارزاق و امكانات زيستي گردد انسان را به كار بيشتر و رقابت و توليد رو به افزايش وا مي دارد .

ويزيوكرادها ( طرفداران توليد ثروت از طريق كشاورزي ) نظريه اي شبيه سوداگران دارند و بر اين باورند كه منشاء ثروت عبارتند از زمين ، انسان ، كار و كشاورزي .

نظريه مخالفان افزايش جمعيت را توضيح دهيد ؟

آن دسته از متفكران كه افزايش جمعيتي را مايه فقرو تنگدستي در زندگي مي دانند . در پايان قرن 18 ميلادي ظهرو رابرت مالتوس كشيش انگليسي و اشاعه افكار بدبينانه او نسبت به موضوع افزايش جمعيت پديده مهمي بود كه در مسير تفكرات جمعيتي پيش آمده او پس از سالها در مسائل جمعيتي تفكر و پژوهش نمود در سال 1823 كتابي در زمينه اصول تحولات جمعيتي در رابطه با سعادت و بهروزي جوامع انساني انتشار داد در اين كتاب او بر اين موضوع تكيه دارد كه افزايش جمعيت تابع تصاعد هندسي ( 2-4-8-16) و افزايش مواد غذايي و ارزاق تابع تصاعد حسابي يا عددي ( 5-4-3-2-1) در نتيجه پس از مدت زمان معيني بشريت دچار قحطي و فقر مي گردد مالتوس اين دورنماي بسيار سياه و ياس آور را كه ترسيم كرده بود در مقابلش راه حلي ارائه كرد كه مهمترين آن تجرد و خودداري از ازدواج به طور موقت و در موارد لزوم به طور مستمر و دائم است .

هرم سني جمعيت را توضيح دهيد ؟

به نموداري كه تركيب جمعيت و تركيب جنسي جمعيت را نشان مي دهد هرم نسبي جمعيت گويند .

از هرم نسبي مي توان تشخيص داد كه جامعه بيشتر جوان يا پير هستند و ...

در هرگروه سني مي توان نسبت دختر و پسر را علاوه بر گروه سني تشخيص داد

انواع خانوارهائي كه در سرشماري مورد قبول مي باشند ؟

الف ) خانوارهاي معمولي : 1) زن و مرد ازدواج كرده بدون فرزند 2) پدر و مادر و فرزندان ازدواج نكرده 3) پدر و مادر و فرزندان ازدواج كرده بدون نوه 4) پدر و مادر و فرزندان ازدواج كرده با نوه 5) هر يك از انواع فوق بعلاوه ساير افراد 6) تك زيست ها

ب) خانوارهاي دسته جمعي : مجموع افرادي كه به دليل داشتن هدف يا ويژگي هاي مشترك مانند انجام خدمت نظام وظيفه ، تحصيل ، بيماري رواني ، نگهداري سالمندان در يك موسسه از قبيل پادگان ، خوابگاه دانشجويي ، آسايشگاه رواني ،‌آسايشگاه سالمندان با هم زندگي مي كنند يك خانواده دسته جمعي محسوب مي شوند .

تراكم حسابي و تراكم زيستي و طريقه محاسبه آنها را بگوئيد ؟

تراكم حسابي عبارت است از حاصل تقسيم جمعيت بر مساحت كل كشور به كيلومتر مربع اين ميزان تراكم نشان        مي دهد كه در هر كيلومتر مربع از مساحت كشور به طور متوسط چند نفر زندگي مي كنند

تراكم زيستي محاسبه جمعيت را به مساحت اراضي زير كشت و زير آيش تقسيم مي كنند واحد سطح در اين مورد هكتار است و حاصل را ميزان تراكم زيستي مي نامند .

رشد طبيعي جمعيت و رشد مطلق و تفاوت آنها را با يكديگر بگوئيد ؟

اگر در جمعيت هيچ نوع از انواع مهاجرت اعم از درون كوچي و برون كوچي انجام نگيرد تغييرات تعداد جمعيت فقط در نتيجه دو عامل طبيعي مواليد و مرگ و مير است كه در اين صورت نتيجه اين تاثير را افزايش طبيعي يا رشد طبيعي جمعيت مي نامند

اگر علاوه بر ميزان مواليد و ميزان مرگ و مير دو عامل درون كوچي (مهاجرت پذير) و برون كوچي (مهاجرت فرست) را بحساب آوريم ميزان افزايش مطلق يا رشد مطلق جمعيت بدست مي آيد .

رابطه جمعيت و بهبود نسل را شرح دهيد ؟

ازدواج و توالد دو ركن مهم بقاي نسل است و توجه به اين دو ركن و هدايت آن در جهت صحيح موجب مي گردد تا جمعيت سالم تري داشته باشيم در حال حاضر در بسياري از كشورها از جمله كشور خودمان براي ازدواج فقط به آزمايش خون آن هم از باب عدم اعتياد توجه مي شود در حالي كه عوامل متعدد ديگري نيز براي ازدواج سالم و خوش خيم از لحاظ طبي مطرح است مثلاً ازدواج هاي بهم خورده داراي عوارض نامطلوبي است ممكن است زوجين يا يكي از آنها در درجه اي از عقب ماندگي ذهني و رواني باشند كه آزمايش رايج خود قادر به شناخت و درجه بندي و درجه پيشرفتگي آن نباشد . عوارض ژنتيك وراثتي متعددي را مي توان برشمرد كه وجود آنها در يك فرد منع ازدواج او را (‌ لااقل تا هنگام حتميت ارثي بودن اين عوارض ) لازم مي دارد . در روستاهاي دور افتاده و دور از دسترس و كم جمعيت كه هم خوني ازدواج ها و جمعيت به درجه بالا و احتمالاً خطرناكي رسيده است . اعمال يك سياست ژنتيكي جمعيت تحقق بهبود نسل در جمعيت امري لازم و فوري است منع نموده خانواده ها از ازدواج هاي پر تسلسل فاميلي و هم خوني اگرچه با سنت هاي ما تعارض داشته باشد داراي اهميت است .

آموزش مسايل جمعيت و خانواده چه نتايج مفيدي دارد ؟

با پيشرفت و توسعه سواد و آموزش هر سال تعداد بيشتري از كودكان نوجوانان و جوانان به دبستان و دانشگاه راه مي يابند اين موسسات بهترين مكان جمعيت آشنا كردن دانش آموزان و دانشجويان به مسائل جمعيت و خانواده است . ضمن آموزش در اين موسسات مي توان با درج مطالب و مسايل مربوط به جمعيت و خانواده در كتاب ها و مقالات و مجلات آموزشي شناسائي حداقلي را در اين مورد به جوانان ارائه نمائيم و از اين راه رفتاري آگاهانه نسبت به اين مسائل در آن بوجود آوريم و آنان را كه پدران ومادران آينده هستند براي بوجود آوردن خانواده هاي با تعداد و ابعاد انديشيده و برنامه ريزي شده براي فرزند آماده سازيم . در مسايل مربوط به روابط خصوصي زن و شوهرو موضوعات كم و بيش جنسي جوانان كه در نهايت تحت عنوان ازدواج و خانواده منجر به توالد و تناسل مي گردد ارشاد زوجين و جوانان در جهت برنامه ريزي خانواده و تعداد فرزند امري لازم و مفيد است هر يك از جوانان در طي دوره هاي زندگي خود به طريقي از موضوعات جنسي آگاه مي شوند چنانچه اين آگاهي به نحوي سالم باشد نتيجه سالم خواهد داد اما اگر اين آگاهي بوسيله افراد و هم نشينان بي صلاحيت و احتمالاً از راه تجارب عملي خطرناك صورت پذيرد نتيجه اي نامطلوب و مخل نظم اجتماعي از آن حاصل مي گردد . از اينرو نوعي آموزش مسايل جنسي و چگونگي و مكانيزم حاملگي و توالد و تناسل براي دانش آموزان و دانشجويان لازم مي نمايد از نتايج مفيد اين آموزش از بين رفتن تدريجي كنجكاوري نامساعد جنسي پسران و دختران نسبت به يكديگر و ايجاد شناسايي و آگاهي فيزيكي و فيزيولوژيكي آنان نسبت به هم است . در ضمن اين اگاهي مي تواند از تصميمات عجولانه و از ازدواج هاي عجولانه مبتني بر كنجاوري و كشف جنسي و صرفاً احساسي بكاهد و آنرا به راه منطقي سوق دهد .

نقش محيط زيست در مسائل جمعيتي را بگوئيد ؟

محيط زيست سالم به معني واقعي فقط در هوا تا به زمين و گياهان خلاصه نمي شود بلكه يك محيط زيست سالم بسياري عوامل ديگر را نيز دربر مي گيرد . از آن جمله مسكن با ابعاد مناسب و كافي فراغت و آرامش روحي ، خانواده با تعداد مناسب اطفال ، مظاهر مادي و معنوي تمدن ، شغل مناسب با لياقت و استحقاق شخص شاغل و .... را مي توان نام برد . بدين ترتيب وجود و تحقق محيط زيست سالم مستلزم هماهنگي در شعون و مظاهر متعددي است كه برخي از آنها قابل سنجش از نظر تعداد و مقدار مي باشد و برخي ديگر خير . سياست جمعيتي مي تواند در اركان مادي و قابل سنجش تاثير مستقيم داشته باشد و از اين راه در شئون مجرد و انتزاعي و غيرقابل شمارش نيز بطور غيرمستقيم كارائي مثبتي را دارا گردد . از آن جمله محدوديت شهر نشيتي و فضاي شهر مي تواند در طبيعت و مظاهر طبيعي آن مانند گياهان و فضاي طبيعي موثر باشد و توسعه شهرنشيني مظاهر طبيعي را به تدريج حذف كرده و در خود مي بلعد .

برداشت هاي سياسي اجتماعي جمعيت را شرح دهيد ؟

جهت گيري كلي افكار عمومي و نحوه برخورد و برداشت جامعه از مسائل اجتماعي و اقتصادي و سياسي جاري با ساختمان سني جمعيت در رابطه است چگونه ؟ بدين نحو كه افراد واقع در سنين جواني احتمالاً‌برداشتي سريع و شايد بسيار عاطفي و تا اندازه فراتر دورانديشي لازم از مسائل روز و مطالب جاري داخلي و خارجي دارند . به همين جهت گاهي جوانان ملعبه و بازيچه و آلت دست احزاب و گروههاي سياسي خاص در جهت منافع حزبي قرار مي گيرند برعكس افرادي كه دوران پرجوش و خروش جواني را پشت سر نهاده به هرحال تجربه اي اندوختند مفروض به داشتن خواهش انديشه تر و دورنگر و مبتني بر تجربه هستند .

انواع باروري را بگوئيد ؟

باروري كه خود بر دو قسم است :‌

اول : ميزان باروري عمومي كه حاصل تقسيم مواليد يكسال بر همه زنان بين 15 تا 44 سالگي همان سال مي باشد

دوم :  باروري نكاهي كه در مخرج كسر فقط زنان داراي همسر را بحساب مي آورند.

مي توان ميزان باروري عمومي و ميزان باروري نكاهي را بر حسب سن نيز بدست آورد .

 

قلمرو مكاني جمعيت شناسي را توضيح دهيد ؟

جمعيت و ساختمان آن در يك شهر يا روستاي معين و يا منطقه اي از كشور . قلمرو جمعيت از ديدگاه مكاني و تقسيمات جغرافيايي نيز داراي تنوع است ابتدا توجه به جمعيت كل كشور ، استان و سپس توجه به جمعيت در كل مناطق شهري و روستايي ويژگي هاي كمي جمعيتي كه ممكن است از ناحيه اي به ناحيه ديگر متفاوت باشد عبارت است از سن ، جنس ، وضع زناشويي ، مهاجرت ، سواد و آموزش ،‌مسكن ، فعاليت اقتصادي ، بهداشت براي طرح ريزي توسعه ناحيه اي اطلاعات جمعيتي منطقه اي بسيار لازم است

نظريه نئومالتوسيانيسم (جديد) را بگوئيد ؟ پيروان اين نظريه ضمن موافقت نسبي با نظريه مالتوس تجرد موقت و يا دائمي را نپذيرفتندو در مقابل پيشنهاد كردند كه ضمن زندگي زناشوئي باروري و حاملگي كنترل شود بدون آن كه راههاي آن را ارائه دهند بدينوسيله جمعيت در نتيجه تقليل زاد و ولد كاهش يابد .

نسبت بستگي را بگوئيد ؟ شاخص ديگري كه وضع ساختمان و توزيع سني را نشان مي دهد نسبت بستگي است و آن نسبت افراد خارج از سن فعاليت به افراد واقع در سن فعاليت است براساس اين تعريف جمعيت را به 3 گروه بزرگ سني تقسيم كرده و درصد افراد را در هر يك از 3 گروه محاسبه مي نمايند و براساس ارتباط اين درصدها نسبت بستگي را بدست مي آورند . اين 3 گروه بزرگ سني عبارتند از 0 تا 14 خارج از سن فعاليت ، 15 تا 64 واقع در سن فعاليت و 65 به بالا خارج از سن فعاليت

( به بالا 65) + (14 تا 0)

                                                                                                                            (15 تا 64)

توزيع جمعيت بر حسب سن را شرح دهيد ؟ نوع سني كه در علم جمعيت شناسي اغلب اوقات با آن سر و كار داريم سن مداوم است و آن سني است كه بين دو سن سالروزي اطلاق مي شود در حقيقت به طول زمان بين دو سن سالروزي مثلاً اگر كسي 3 ماه قبل يا 11 ماه قبل به بيستمين سالروز تولد خود نائل شده باشد در هر صورت 20 ساله محسوب ميگردد و در بررسي هاي جمعيتي به طور خلاصه سن او را 20 سال به حساب مي آورد نوع ديگرسن ، سن درست است و آن سني است كه شخص در تاريخ معين به آن نائل مي گردد سن درست هر سال فقط يك بار و آن هم فقط در تاريخ سالروز تولد مصداق مي يابد در حقيقت سن درست در يك تاريخ و لحظه معين مصداق مي يابد در حالي كه سن مداوم به مدت يكسال از سالروزي تا سالروز بعدي به طور مداوم ادامه مي يابد.
توزيع جمعيت برحسب بخش زناشوئي را بگوئيد ؟  

وضع زناشويي هر فرد در يكي از چهار حالت زير ممكن است قرار بگيرد .
1- هنوز ازدواج نكرده      2) همسردار        3) بي همسر در نتيجه فوت همسر  
4) بي همسر در نتيجه طلاق كه اين چهار وضع براي هر يك از دو جنس قابل تفكيك است

 

تعريف مهاجرت ؟

به جابجائي افراد از مكاني به مكان ديگر چه كوتاه مدت باشد و چه بلند مدت مهاجرت مي گويند .
وقايع اصلي جمعيتي ؟

در هر جمعيتي طي يكسال عده اي متولد مي شوند وعده اي مي ميرند علاوه بر اين دو واقعه ازدواج ، طلاق و مهاجرت را نيز به آنها افزود كه به همه اينها وقايع اصلي جمعيتي گويند .

نقش تساوي حقوق و ارزش زن و مرد در مسئله جمعيت را بگوئيد ؟

با تحقيق اين تساوي پاره اي از مشكلات ناشي از عوامل جمعيتي حل مي گردد مثلاً با بهره گيري مساوي زنان نسبت به مردان در امور آموزش و تحصيل مادران در زمينه باروري رفتار انديشيده تري مي يابند و از راه هدفهاي تنظيم خانواده بهتر و زودتر تحقق مي يابد . و يا با ارجاع كار و شغل به طور مساوي نزد مردان و زنان 0 البته با توجه به ماهيت برخي مشاغل كه اصولاً خاص زنان و يا مردان است ) هم به اقتصاد خانواده كمك مي شود و هم باروري ناانديشيده به نظم و برنامه در مي آيد يكي ديگر از نتايج اين حقوق و ارزش مساوي زنان و مردان آن است كه رفتار قديمي و انديشه كهن برتري فرزند پسر به فرزند دختر رفته رفته پايان مي يابد و زوجين بخاطر و در جهت ترجيح جنس نوزاد تعداد مواليد خود را افزايش نمي دهد حق تجديد نظر در قانون ارث نيز در امر تساوي حقوق زن و مرد مي تواند در كاهش بسياري از مسائل اجتماعي تاثير داشته باشد .

شاخصه هاي ازدواج و طلاق را بگوئيد ؟

ازدواج : دو شاخص سرعت ازدواج و عموميت ازدواج . هر چقدر رشد اين درصد از گروه سني اول به دوم سريعتر باشد سرعت ازدواج بيشتر است عموميت ازدواج را معمولاً با بررسي درصد ازدواج نكرده ها در گروه 45 تا 49 ساله ها نزد مردان و زنان مطالعه مي كنند . هر قدر درصد افرادي كه مجرد ماندند بيشتر باشد عموميت ازدواج در جمعيت مورد بررسي كمتر و ضعيف تر است . معمولاً از گروه سني 45 تا 50 به بعد مردان و زنان ازدواج كرده افزايش محسوسي نمي يابد و تقريباً ثابت مي ماند به همين دليل اين گروه سني و حداكثر گروه سني بعدي يعني 50 تا 54 را سنين تجرد قطعي مي نامند .

طلاق : ميزان طلاق :‌ اولين شاخص بررسي طلاق ميزان آن است كه عبارت است از حاصل تقسيم تعداد طلاق هاي يكسال بر جمعيت ميانه همان سال

سن متوسط طلاق است و آن سن متوسط مردان و نزاني است كه براي آن طي يكسال معين طلاق واقع شده است .

مسائل طلاق شاخص ديگري است كه مي توان طول متوسط سالهاي زناشويي مختوم به طلاق را هر سال محاسبه كرد . روش محاسبه عبارت است از حاصل تقسيم تعداد كل سالهاي زناشويي مختوم به طلاق براي طلاقهاي واقع شده در طي يكسال معين به تعداد طلاق هاي همان سال .

باروري و نظارت و كنترل آنها را شرح دهيد ؟

توالد و تناسل داراي دو ركن است اول ركن فيزيولوژيك و غيرارادي كه در تمام طبقات شغلي ، اجتماعي و فرهنگي تقريباً يكسان است و دوم ركن ارادي آن در زندگي اجتماعي و خانوادگي بايد توالد و تناسل و باروري براساس ركن دوم يعني جنبه ارادي متكي باشد نه رها كردن پيكر انساني به توالد و تناسل غيرارادي و اتفاقي و بي برنامه .

 ومن ا... التوفيق
مطالب نقل از استاد ارجمند جناب آقاي آزاده
به اهتمام سعيد باقري نژاد بسابي


برچسب‌ها: آسيب شناسي اجتماعي, اعتياد, مواد مخدر, معتاد, جمعيت شناسي
[ شنبه بیست و نهم بهمن 1390 ] [ 17:40 ] [ سعيد باقري نژاد بسابي ]
مدير وب سايت

سعيد باقري نژاد بسابي
متولد : 1355
تحصيلات : کارشناسی
رشته تحصيلي : آسيب شناسي اجتماعي گرايش پيشگيري از اعتياد
امکانات وب سايت
استخاره آنلاین با قرآن کریم

ارتباط با مدير سايت